"ဖယ်ဒရယ်စနစ် နှင့် ကွန်ဖယ်ဒရယ်စနစ်"

"ဖယ်ဒရယ်စနစ် နှင့် ကွန်ဖယ်ဒရယ်စနစ်"

ဖယ်ဒရယ်စနစ် (Federal System)
============
ဖယ်ဒရယ်စနစ်တွင် အာဏာကို ဗဟိုအစိုးရ (Federal Government) နှင့် ပြည်နယ်အစိုးရများ (State/Regional Governments) အကြား ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခွဲဝေကျင့်သုံးသည်။
အာဏာခွဲဝေမှု: ကာကွယ်ရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ အာဏာများကို ဗဟိုက ကိုင်တွယ်ပြီး ကျန်ရှိသော ပြည်တွင်းရေးရာကိစ္စများကို ပြည်နယ်များက ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိသည်။
ပြည်သူများအပေါ် သက်ရောက်မှု: ပြည်သူများသည် ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရ နှစ်ရပ်စလုံး၏ ဥပဒေများအောက်တွင် တိုက်ရိုက်နေထိုင်ရသည်။
ခိုင်မာမှု: ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက ဗဟိုအစိုးရအား ပြည်နယ်များထက် ပိုမိုမြင့်မားသည့် အာဏာကို ပေးအပ်ထားလေ့ရှိပြီး ပြည်နယ်များအနေဖြင့် ဖယ်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ခွင့်မရှိပါ။
ဥပမာ: အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (USA)၊ ဂျာမနီ၊ သြစတြေးလျ။
ကွန်ဖယ်ဒရယ်စနစ် (Confederal System)
===============
ကွန်ဖယ်ဒရယ်စနစ်တွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံငယ်များ (သို့မဟုတ် ပြည်နယ်များ) သည် ဘုံရည်မှန်းချက်တစ်ခု (ဥပမာ- ကာကွယ်ရေး၊ စီးပွားရေး) အတွက် စုပေါင်းထားသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။
အာဏာခွဲဝေမှု: အဓိကအာဏာသည် ပြည်နယ်များ (သို့မဟုတ်) အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများတွင်သာ ရှိသည်။ ဗဟိုအစိုးရ (Confederation) သည် အဖွဲ့ဝင်များပေးအပ်သော အာဏာကိုသာ ကျင့်သုံးခွင့်ရှိသည်။
ပြည်သူများအပေါ် သက်ရောက်မှု: ဗဟိုအဖွဲ့အစည်းသည် ပြည်သူများအပေါ် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခွင့် မရှိပါ။ ပြည်သူများသည် မိမိတို့၏ ပြည်နယ်အစိုးရကိုသာ တိုက်ရိုက်အလေးထားရသည်။
ခိုင်မာမှု: အဖွဲ့ဝင်များသည် လိုအပ်ပါက အဆိုပါအဖွဲ့အစည်းမှ ခွဲထွက်နိုင်ခွင့်ရှိသည်။ ဗဟိုအာဏာသည် အားနည်းတတ်ပြီး ပြဿနာများကို ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းရသည်က များသည်။
ဥပမာ: ရှေးယခင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (၁၇၇၆-၁၇၈၉)၊ လက်ရှိတွင် ဤစနစ်အတိုင်း ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံဟူ၍ သီးသန့်မရှိတော့ဘဲ ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများက ဤသဘောတရားနှင့် အနီးစပ်ဆုံး တူညီသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် ဖယ်ဒရယ်စနစ် ထူထောင်သင့်ပြီး Asean သည် ကွန်ဖယ်ဒရယ်စနစ် အဆင့်ဖြစ်လာသင့်သည်။
ASEAN နှင့် ကွန်ဖယ်ဒရယ်စနစ်
=============
ASEAN သည် လက်ရှိတွင် "အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ ပြည်တွင်းရေးကို ဝင်မစွက်ဖက်ခြင်း" (Non-interference) ဆိုသည့် မူဝါဒဖြင့် ရပ်တည်နေသည်။
စိန်ခေါ်မှု: အကယ်၍ ASEAN သည် ကွန်ဖယ်ဒရယ်စနစ်ကဲ့သို့ ပိုမိုနီးကပ်သော ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမျိုး (ဥပမာ- ဥရောပသမဂ္ဂကဲ့သို့) လုပ်ဆောင်မည်ဆိုပါက အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို အနည်းငယ် လျှော့ချပေးရန် လိုအပ်လာပါလိမ့်မည်။
အလားအလာ: ဒေသတွင်း စီးပွားရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပိုမိုခိုင်မာစေရန်အတွက် သင်ပြောသလို "ကွန်ဖယ်ဒရယ်" ပုံစံမျိုးသို့ ကူးပြောင်းခြင်းသည် ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ပေါ်တွင် အင်အားကြီးမားသော အစုအဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်လာစေနိုင်ပါသည်။