အစ္စလာမ့်အပေါ် Gladstone ၏အကွယ်မှ ပေါ်လစီ

အစ္စလာမ့်အပေါ် Gladstone ၏အကွယ်မှ ပေါ်လစီ

၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း ကိုလိုနီခေတ် သမိုင်းကြောင်းနှင့် အစ္စလာမ်ကမ္ဘာအတွင်း ဘာသာရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်ကြည့်လျှင် နိုင်ငံရေးဗျူဟာများနှင့် ဘာသာရေးအယူအဆသစ်များ အပြန်အလှန် ဆက်နွှယ်နေမှုကို စိတ်ဝင်စားဖွယ် တွေ့ရှိရသည်။ ၁၈၇၆ ခုနှစ်ဝန်းကျင်က ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ဂလက်စတုန်း (William Ewart Gladstone) သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာကို ဆန့်ကျင်သည့် စာအုပ်ငယ် (Bulgarian Horrors and the Question of the East) တစ်စောင် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ဖူးရာ၊ ထိုစာအုပ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဗြိတိသျှတို့သည် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များကို သွေးခွဲအုပ်ချုပ်နိုင်ရေး နည်းဗျူဟာများ ထည့်သွင်းလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်ဆိုသည့် သံသယနှင့် အယူအဆများ ထိုခေတ်က မွတ်စလင်ကမ္ဘာတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရှိခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းကို အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် အဖျက်သဘောဖြင့် သွေးထိုးလှုံ့ဆော်သည့် "Gladstone ပေါ်လစီ" ဟု အစ္စလာမ်ခေါင်းဆောင်အများစုက ထင်မြင်သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။ ထင်ရှားသည့် သုံးသပ်ချက်များမှာ မွတ်စလင်များကို ကုရ်အာန်ကျမ်းမြတ်နှင့် ဝေးကွာစေရန်၊ ကုရ်အာန်ကို နားလည်အောင် ဘာသာပြန်ဆို၍ မသုံးစွဲရဘဲ အာရဗီဘာသာစကားအတိုင်းသာ ဖတ်ရမည်ဟု စည်းကမ်းသတ်မှတ်ရန်၊ ကုရ်အာန်ကျမ်းပါ အကြောင်းအရာများကို အာလင်မ် (ဘာသာရေးပညာရှင်) များက ဘာသာပြန်ပြသည်ကိုသာ ပုံသေလက်ခံရန်၊ ကုရ်အာန်ကျမ်းမြတ်ကို စင်ပေါ်တင်ကိုးကွယ်ထားပြီး ဝုဇူ (ကိုယ်လက်သန့်စင်ခြင်း) ပြုလုပ်ပြီးမှသာ ကိုင်တွယ်ရမည်ဟူသော အစဉ်အလာများဖြင့် အရပ်သားများ ကျမ်းစာနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုကို ကန့်သတ်ရန်နှင့် အစ္စလာမ့်အမြင်အယူအဆ အကွဲအလွဲများကို နောက်ကွယ်မှ ထောက်ခံအားပေးရန် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

ထိုကဲ့သို့ ကိုလိုနီအာဏာစက်အောက်၌ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ရှိ မွတ်စလင်များ နိုင်ငံရေးနှင့် ဘာသာရေးအရ ဖိအားမျိုးစုံ ကြုံတွေ့နေရချိန် ၁၈၈၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၊ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်ရှိ ကာဒီယန် (Qadian) ရွာလေးမှ မီရ်ဇာ ဂူလာမ် အဟ်မဒ် (Mirza Ghulam Ahmad) ဆိုသူ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မိမိကိုယ်ကိုယ် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ မျှော်လင့်စောင့်စားနေကြသော မဆီဟ် (Messiah - မေရှိယ) နှင့် မဟ်ဒီ (Mahdi) အဖြစ် ကြေညာကာ "အဟ်မဒီယာ" (အများအခေါ် ကာဒီယာနီ) လမ်းစဉ်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဤကြေညာချက်သည် မူလအစ္စလာမ်အယူအဆဖြစ်သော တမန်တော်မိုဟမ္မဒ်နောက်ပိုင်း မည်သည့်တမန်တော်မျှ ထပ်မံပေါ်ထွက်လာတော့မည်မဟုတ်ဟူသည့် အချက်နှင့် ဆန့်ကျင်နေသဖြင့် အစ္စလာမ်ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံး၏ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဖယ်ကြဉ်ခြင်းနှင့် ကန့်ကွက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။

ဤဘာသာရေးပွတ်တိုက်မှုသည် နောက်ပိုင်း ဆယ်စုနှစ်များအထိ ရှည်ကြာခဲ့ပြီး ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ပါကစ္စတန်အစိုးရက ဥပဒေထုတ်ပြန်၍ ၎င်းတို့အား မွတ်စလင်မဟုတ်သူများအဖြစ် တရားဝင်သတ်မှတ်ကာ ဘာသာရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်တားမြစ်လိုက်သည်။ ထိုအခါ ကာဒီယာနီတို့၏ စတုတ္ထမြောက်ခေါင်းဆောင် မီရ်ဇာ တာဟီရ် အဟ်မဒ် (Mirza Tahir Ahmad) နှင့် အဖွဲ့ဝင်များသည် လန်ဒန်မြို့သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေစိုက်ခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် အခြေစိုက်ခွင့်ရရှိပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် MTA (Muslim Ahmadiyya Television) ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်တုရုပ်သံလိုင်းများ ထူထောင်ခြင်း၊ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ဗလီကျောင်းကြီးများ ဆောက်လုပ်ခြင်းတို့ဖြင့် မိမိတို့၏ ကာဒီယာနီလမ်းစဉ်ကို စည်းစနစ်ကျနစွာ ကွန်ရက်ဖြန့်ကြက်ကာ ယနေ့တိုင် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နေကြခြင်း ဖြစ်သည်။