အမှောင်ခေတ်၏ အစမှ အဆုံး Summary of the Dark Ages: From Beginning to End

 အမှောင်ခေတ်၏ အစမှ အဆုံး

( လို၊ တို၊ ရှင်း )


“အမှောင်ခေတ်” (Dark Ages) ဟူသည် အနောက်ရောမအင်ပါယာ ပြိုလဲပြီးနောက် အနောက်ဥရောပတွင် နိုင်ငံရေး ကွဲပြားခြင်း၊ စစ်ပွဲများ၊ မြို့ပြဘဝ ဆုတ်ယုတ်ခြင်းနှင့် စာမှတ်တမ်း ကျဆင်းခြင်းတို့ကို ရည်ညွှန်းသည်။ သို့သော် ဤကာလသည် ကမ္ဘာတစ်ခုလုံး အမှောင်ကျသွားသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ပါ။ ဥရောပအနောက်ပိုင်း ပြိုကွဲနေချိန်တွင် မြန်မာဒေသ၌ ပျူမြို့ပြယဉ်ကျေးမှုများ ဖွံ့ဖြိုးခဲ့ပြီး အာရေဗျဒေသ၌ အစ္စလာမ်သာသနာ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။
Ref: unesco

၁။ အမှောင်ခေတ်အစ (အေဒီ ၅ ရာစုနှောင်းမှ ၆ ရာစုအစ)
ဥရောပ: အေဒီ ၄၇၆ ခုနှစ်တွင် အနောက်ရောမ၏ နောက်ဆုံးဧကရာဇ် Romulus Augustulus ဖြုတ်ချခံရပြီးနောက် ဗဟိုအုပ်ချုပ်ရေး အားနည်းသွားကာ Goth နှင့် Frank ကဲ့သို့သော အင်အားစုများ နယ်မြေအလိုက် အုပ်ချုပ်ကြသည်။ သို့သော် အရှေ့ဘက်တွင် Byzantine အင်ပါယာ ဆက်လက်တည်ရှိသဖြင့် ယင်းသည် ယဉ်ကျေးမှုအဆုံးသတ်မှု မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံရေးစနစ်သစ်သို့ အသွင်ကူးပြောင်းမှုဖြစ်သည်။ Ref: britannica]

မြန်မာဒေသ: ဟန်လင်း၊ ဗိဿနိုးနှင့် သရေခေတ္တရာကဲ့သို့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် ဘီစီ ၂၀၀ ဝန်းကျင်မှ အေဒီ ၉၀၀ ဝန်းကျင်အထိ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၏ လယ်ယာ၊ ရေသွင်းစနစ်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးကို အခြေခံ၍ ရှင်သန်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သည်။ Ref: unesco]

၂။ အမှောင်ခေတ်လယ် (အေဒီ ၅၃၆ မှ ၇ ရာစု)
ရာသီဥတုကပ်ဘေး: အေဒီ ၅၃၆ ခုနှစ်ဝန်းကျင် မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် လေထုထဲသို့ ပြာမှုန်နှင့် sulfate အမှုန်များ ပျံ့နှံ့ကာ နေရောင်ခြည် မှိန်ဖျော့ပြီး အပူချိန် ကျဆင်းခဲ့သည်။ နေမမြင်ရသည့် ၁၈ လပြည့်ပြည့် မဟုတ်သော်လည်း ရာသီဥတုအေးလွန်၍ သီးနှံပျက်စီးခြင်း၊ အစာရေစာရှားပါးခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Ref: springer STM

ပလိပ်ရောဂါ: အေဒီ ၅၄၁ ဝန်းကျင်တွင် ဂျัสတီနီယန်ပလိပ်ရောဂါ (Plague of Justinian) ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း သေဆုံးသည်ဟူသော အချက်အပေါ် သမိုင်းပညာရှင်များ အမြင်ကွဲပြားဆဲဖြစ်သည်။ မြန်မာဒေသတွင်မူ ထိုရာသီဥတုဒဏ်ကို ခံစားရနိုင်သော်လည်း လူအများအပြားသေဆုံးကြောင်း တိုက်ရိုက်အထောက်အထား မရှိသေးပေ။

အစ္စလာမ်သာသနာနှင့် မြန်မာ:

တမန်တော် မိုဟာမတ်သည် မက္ကာမြို့၌ အေဒီ ၅၇၀ ဝန်းကျင် မွေးဖွားပြီး အေဒီ ၆၁၀ တွင် ပထမဆုံးဗျာဒိတ်တော်ရရှိကာ အေဒီ ၆၂၂ တွင် ဟိဂျရဟ်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ခြင်းဖြင့် အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန် စတင်ခဲ့သည်။

ထိုအချိန်တွင် မြန်မာဒေသ၌ ပျူမြို့ပြများ ဆက်လက်ထွန်းကားနေပြီး ၇ ရာစုတွင် သရေခေတ္တရာပျူများက မြန်မာသက္ကရာဇ်ကို အေဒီ ၆၃၈ ခုနှစ်မှ စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

၃။ အမှောင်ခေတ်အဆုံး (အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၀ ရာစု)
ဥရောပ: Frankish အင်အားများ တိုးတက်လာပြီး Charlemagne လက်ထက်တွင် အနောက်နှင့် အလယ်ဥရောပကို ပြန်လည်စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ကျောင်းတော်နှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများက ပညာရေးနှင့် လက်ရေးစာအုပ်များ ထိန်းသိမ်းရာတွင် အဓိကကျလာသည်။ ]

မြန်မာဒေသ: ပျူမြို့ပြများ၏ အခန်းကဏ္ဍ ပြောင်းလဲလာပြီး ပုဂံဒေသ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်း အရေးပါလာသည်။ ရာဇဝင်အရ ပျဉ်ပြားမင်းက အေဒီ ၈၄၉ တွင် ပုဂံမြို့ကို ခိုင်ခံ့အောင် တည်ဆောက်သည်ဆိုသော်လည်း ခေတ်မီသမိုင်းသုတေသနနှင့် ကွဲပြားမှုရှိသဖြင့် “ရာဇဝင်အရ” ဟု မှတ်ယူသင့်သည်။
Ref : wikipedia

အစ္စလာမ်ရွှေခေတ်အခြေခံ: အေဒီ ၇၅၀ တွင် Abbasid Caliphate ပေါ်ထွန်းလာပြီး Baghdad ကို ဗဟိုပြုကာ ဂရိ၊ ပါရှားနှင့် အိန္ဒိယ အသိပညာများကို ဘာသာပြန်ဆို၍ သင်္ချာ၊ ဆေးပညာ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ဒဿနိကဗေဒ ထွန်းကားသည့် အာရပ်အစ္စလာမ်တို့၏ ရွှေခေတ်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။

မြန်မာပြည် (အေဒီ ၇၅၀): အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှု (ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူ) ကို အခြေခံသော ပျူမြို့ပြယဉ်ကျေးမှု နှောင်းပိုင်းကာလဖြစ်ပြီး၊

နိုင်ငံရေးအရ ဗဟိုမပြတ်သေးဘဲ မြို့ပြပြည်နယ်ငယ်များအဖြစ် ရှိနေကာ တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း (ယူနန်ပြည်နယ်) အခြေစိုက် နန်ချောင်နိုင်ငံ (Nanzhao Kingdom) နန်ချောင်အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသော အသွင်ကူးပြောင်းဆဲ ကာလဖြစ်သည်။

Power by perplexity and Gemini

လိုတိုရှင်း တင်ပြသူ - အောင်မျိုးလွင် ( အဂ္ဂ )