Malignant Narcissism (အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေသော အတ္တလွန်ကဲသည့် ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးပုံစံ) ဆိုတာ ဘာလဲ?
လူမှုဆက်ဆံရေးအတွင်းမှာ အစပိုင်းတွင် အလွန်ဆွဲဆောင်မှုရှိပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသလို ပြုမူပေမယ့်၊ နောက်ပိုင်းမှာ အခြားသူများကို ထိန်းချုပ်ရန်၊ အသုံးချရန် သို့မဟုတ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်စေသည့် အပြုအမူများ ပြသတတ်သူအချို့ကို တွေ့ရနိုင်ပါတယ်။
စိတ်ပညာရှင် ဒေါက်တာ အော်တို ကာန်ဘာ့ခ် (Otto Kernberg) က ထိုသို့သော ပြင်းထန်သည့် ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးပုံစံကို Malignant Narcissism ဟူသော သီအိုရီဆိုင်ရာ အယူအဆဖြင့် ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့ပါသည်။
သတိပြုရန် — Malignant Narcissism သည် လက်ရှိ DSM-5-TR သို့မဟုတ် ICD-11 တွင် သီးခြားစိတ်ရောဂါအဖြစ် တရားဝင်သတ်မှတ်ထားသော diagnosis မဟုတ်ဘဲ စိတ်ပညာဆိုင်ရာ သီအိုရီအယူအဆတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။
တွေ့ရနိုင်သည့် လက္ခဏာများ
၁။ အလွန်ဆွဲဆောင်မှုရှိသော အစပိုင်းဆက်ဆံရေး (Love Bombing ဖြစ်နိုင်ခြင်း)
အချို့သူများသည် အစပိုင်းတွင် အလွန်ဂရုစိုက်သလို၊ ချီးကျူးသလို၊ အထူးအရေးပေးသလို ပြုမူတတ်ကြသည်။ အချို့ကိစ္စများတွင် ယင်းသည် ရိုးသားသော ခင်မင်မှုဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ ယုံကြည်မှုရရှိပြီးနောက် အခြားသူကို ထိန်းချုပ်ရန် သို့မဟုတ် အသုံးချရန် ရည်ရွယ်သည့် နည်းလမ်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
၂။ Splitting (လူများကို အစွန်းနှစ်ဖက်သာ မြင်တတ်ခြင်း)
အချို့သူများသည် လူတစ်ယောက်ကို "အလွန်ကောင်းသူ" သို့မဟုတ် "အလွန်ဆိုးသူ" ဟုသာ သဘောထားပြီး အလယ်အလတ်အမြင် နည်းပါးတတ်သည်။ မိမိလိုလားချက်နှင့် ကိုက်ညီနေသရွေ့ အလွန်တန်ဖိုးထားသော်လည်း၊ သဘောထားမတိုက်ဆိုင်သည့်အခါ အမြင်ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။
၃။ အာဏာနှင့် အဆင့်အတန်းကို အလွန်အလေးထားခြင်း
အချို့သူများသည် လူမှုဆက်ဆံရေးကို အပြန်အလှန်လေးစားမှုထက် အာဏာ၊ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အဆင့်အတန်းအပေါ် အခြေခံ၍ ဆက်ဆံတတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိအတွက် အကျိုးရှိမည့်သူများကို အလွန်ချီးမြှောက်နေသလို၊ မိမိထက် အားနည်းသည်ဟု ယူဆသူများအပေါ် လေးစားမှုမရှိသည့် အပြုအမူများ ပြသနိုင်သည်။ သို့သော် ဤအပြုအမူသည် Malignant Narcissism ရှိသူတိုင်းတွင် တွေ့ရမည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။
၄။ ကိုယ်ချင်းစာစိတ် (Empathy) နည်းပါးခြင်း
အခြားသူများ၏ ခံစားချက်များကို နားလည်သော်လည်း အမှန်တကယ် စာနာမှု သို့မဟုတ် ဂရုစိုက်မှု နည်းပါးနိုင်ပြီး၊ အချို့ကိစ္စများတွင် မိမိအကျိုးအတွက် အခြားသူများကို အသုံးချရန် အလားအလာ ရှိနိုင်သည်။
ဘာကြောင့် ဒီလို ဖြစ်နိုင်သလဲ?
စိတ်ပညာသုတေသနများအရ ယင်းကဲ့သို့သော ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးပုံစံများသည် မျိုးရိုးဗီဇ၊ ကလေးဘဝအတွေ့အကြုံ၊ မိသားစုပတ်ဝန်းကျင်၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် အခြားအကြောင်းအရာများ ပေါင်းစပ်သက်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ တိကျသော အကြောင်းရင်းတစ်ခုတည်းကို သတ်မှတ်၍ မရနိုင်သေးပါ။
မိမိကိုယ်ကို ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲ?
- မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်စည်းမျဉ်း (Boundaries) ကို ရှင်းလင်းစွာ သတ်မှတ်ထားပါ။
- စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ်မှု (Manipulation) သို့မဟုတ် အနိုင်ကျင့်မှု (Emotional Abuse) လက္ခဏာများကို သတိပြုပါ။
- ကိုယ့်ကိုယ်ကို အမြဲအပြစ်တင်စေခြင်း၊ အမြဲထိန်းချုပ်ခံရခြင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်နစ်နာမှုများ ဆက်တိုက်ကြုံတွေ့နေရပါက ယုံကြည်ရသော မိသားစုဝင်၊ မိတ်ဆွေ သို့မဟုတ် စိတ်ကျန်းမာရေးပညာရှင်ထံမှ အကူအညီ ရယူပါ။
- ဆက်ဆံရေးသည် အန္တရာယ်ရှိသော သို့မဟုတ် အနိုင်ကျင့်မှုများ ဖြစ်ပေါ်နေပါက မိမိ၏ လုံခြုံရေးကို ဦးစားပေးပြီး လိုအပ်သလို အကွာအဝေးထားခြင်း သို့မဟုတ် ဆက်ဆံရေးကို ရပ်ဆိုင်းခြင်းကို စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။
မှတ်ချက်
Malignant Narcissism သည် စိတ်ပညာရှင် Otto Kernberg တင်ပြခဲ့သော သီအိုရီအယူအဆတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လူတစ်ဦးကို အွန်လိုင်းတွင် ဖတ်ရသော အချက်အလက်အနည်းငယ်ဖြင့် သို့မဟုတ် အပြုအမူအချို့ကိုသာ ကြည့်၍ "Malignant Narcissist" ဟု သတ်မှတ်ခြင်းသည် မသင့်လျော်ပါ။ Personality Disorders များကို အတွေ့အကြုံရှိသော စိတ်ကျန်းမာရေးပညာရှင်ကသာ စနစ်တကျ အကဲဖြတ်ပြီး သတ်မှတ်နိုင်ပါသည်။
ကိုးကား
- Otto Kernberg – Severe Personality Disorders: Psychotherapeutic Strategies (1984)
- American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR) (2022)
- World Health Organization. International Classification of Diseases, 11th Revision (ICD-11)
