အစ္စလာမ်ထဲမှ အစ္စလာမ် ဒီအိုဗန် (Deobandi)

 အစ္စလာမ်ထဲမှ အစ္စလာမ် ဒီအိုဗန်

( မြန်မာ မွတ်စလင်များထဲမှ အိုလမာအဖွဲ့နှင့် သဗီလစ်များ လက်ခံသည့် ဒီအိုဗန် ကျောင်းတော်ဝါဒ ) 

အစ္စလာမ်ဘာသာကမ္ဘာတွင် ဂိုဏ်းဂဏနှင့် လမ်းစဉ်ခွဲပေါင်းများစွာ ရှိသည့်အနက် တောင်အာရှ (အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယ၊ ပါကစ္စတန်နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်) တွင်သာမက ကမ္ဘာအနှံ့အပြားအထိ သြဇာညောင်းလှသော လမ်းစဉ်တစ်ခုမှာ "ဒီအိုဗန်ဒီ" (Deobandi) လမ်းစဉ် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီစနစ်ကို တော်လှန်ရန်နှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာရေး သန့်စင်မှုကို ထိန်းသိမ်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် စတင်ခဲ့သော ဤလမ်းစဉ်သည် ယနေ့ခေတ်တွင် အစ္စလာမ်ကမ္ဘာ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဒီအိုဗန်ကျောင်းတော် စတင်ပေါ်ပေါက်လာပုံ၊ ထင်ရှားသူများနှင့် အယူအဆလမ်းစဉ်

၁၈၅၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယစစ်ပွဲ (Sepoy Mutiny) တွင် မဂိုအင်ပါယာ ပြိုလဲပြီးနောက် အိန္ဒိယမွတ်စလင်များသည် နိုင်ငံရေးအရရော ဘာသာရေးအရပါ အကျပ်အတည်း ဆိုက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် အစ္စလာမ့်ပညာရေးနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားကို ပြန်လည်မြှင့်တင်ရန်အတွက် ၁၈၆၆ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်ရှိ ဒီအိုဗန် (Deoband) မြို့၌ "ဒါရူလ် အုလူးမ် ဒီအိုဗန်" (Darul Uloom Deoband) ကျောင်းတော်ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။

ထင်ရှားသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် စာအုပ်စာပေများ ကျောင်းတော်ကို စတင်တည်ထောင်သူများတွင် မောင်လာနာ မိုဟမ္မဒ် ကာဆင်မ် နာနိုသဝီ (Maulana Qasim Nanautavi) နှင့် မောင်လာနာ ရာရှီးဒ် အဟ်မဒ် ဂန်ဂိုဟီ (Rashid Ahmad Gangohi) တို့မှာ အဓိက ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးဖြစ်လာသူ မောင်လာနာ မဟ်မူဒ် ဟစန် (Mahmud Hasan) သည်လည်း ထင်ရှားသည်။ ထင်ရှားသည့် စာပေများအနေဖြင့် မောင်လာနာ အာရှရဖ် အလီ သာနဝီ (Ashraf Ali Thanvi) ရေးသားသည့် အမျိုးသမီးများအတွက် လမ်းညွှန်စာအုပ်ဖြစ်သော Bahishti Zewar (ကောင်းကင်ဘုံ၏ ရတနာ) နှင့် ဟဒီးစ်တော်ကျမ်းစုများအပေါ် ဖွင့်ဆိုချက် ကျမ်းကြီးများမှာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ကျော်ကြားသည်။

အယူအဆနှင့် လမ်းစဉ်များ ဒီအိုဗန်တို့သည် အစ္စလာမ်သာသနာ၏ ဟနဖီ (Hanafi) ဖိကဟ် (ဥပဒေပညာ) လမ်းစဉ်ကို အတိအကျ လိုက်နာကြပြီး၊ အကီဒါဟ် (အယူဝါဒ) ပိုင်းတွင် မဟ်သုရီဒီ (Maturidi) နှင့် အာရ်ှအာရီ (Ash'ari) လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့သည် ရှရီအသ် (တရားဓမ္မ) ဘောင်အတွင်းမှ သဆောင်ဝုဖ် (ဆူဖီဝါဒ) [ နာလည်လွယ်အောင်ပြောရမည်ဆိုပါက စိတ်နှလုံးသန့်စင်မှုနှင့် ဘုရားသခင်အား အမြဲအောက်မေ့သတိရနေမှု ] ကိုလည်း လက်ခံကျင့်သုံးကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကုရ်အာန်နှင့် ဟဒီးစ်တော်များကို အခြေခံ၍ အစ္စလာမ်ဘာသာထဲသို့ နောက်ပိုင်းမှ ဝင်ရောက်လာသော ဒေသန္တရဓလေ့များနှင့် မိစ္ဆာအယူအဆများ (ဘိဒ်အသ်) လမ်းသစ်ထွင်ခြင်များ ကို ဖယ်ရှားသန့်စင်ရန် ဖြစ်သည်။

အာရဗ်အစ္စလာမ်တို့နှင့် ဆက်ဆံရေး၊ လမ်းစဉ်ခွဲများနှင့် စလာဖီများနှင့် အမြင်အလှည့်အပြောင်း

ဒီအိုဗန်လမ်းစဉ်သည် အာရဗ်ကမ္ဘာမှ စတင်ခဲ့ခြင်းမဟုတ်ဘဲ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တွင် အခြေတည်ခဲ့ခြင်းကြောင့် အာရဗ်အစ္စလာမ် ကမ္ဘာနှင့် ဆက်ဆံရေးတွင် ထူးခြားချက်များ ရှိသည်။

အာရဗ်အစ္စလာမ်တို့၏ လေးစားမှုနှင့် အကွဲအလွဲများ အာရဗ်ပညာရှင်အများစုသည် ဒီအိုဗန်ကျောင်းတော်၏ ဟဒီးစ်တော်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို အလွန်လေးစားကြသည်။ သို့သော် အစ္စလာမ်ဘာသာ စတင်ရာ ဆော်ဒီအာရေဗျ အပါအဝင် အာရဗ်ဒေသရှိ စလာဖီ (Salafi) / ဝဟ္ဟာဘီ (Wahhabi) လမ်းစဉ်များနှင့်မူ အယူအဆရေးရာ ကွဲလွဲမှုများ ရှိသည်။ စလာဖီများသည် မဇ်ဟဗ် (အီမာမ်တစ်ဦးဦးကို တရားသေလိုက်နာခြင်း) ကို ငြင်းပယ်ပြီး ဆူဖီဝါဒကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန့်ကျင်ကြသဖြင့်၊ ဟနဖီမဇ်ဟဗ်ကို အတိအကျလိုက်နာပြီး ဆူဖီဝါဒ ( အသွင်းပြောင်း ဘိုးတော်လမ်းစဥ်၊ ဆရာသခင် အကြီးအကဲဝါဒ) ကို လက်ခံသည့် ဒီအိုဗန်များကို ဝေဖန်လေ့ရှိသည်။ ဒီအိုဗန်များကလည်း စလာဖီများကို အစွန်းရောက်လွန်းသူများအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ သို့သော် ပြီးခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း နှစ်ဖက်စလုံးမှ ပညာရှင်များသည် ဘုံရန်သူများကို ရင်ဆိုင်ရန်နှင့် အစ္စလာမ်ညီညွတ်ရေးအတွက် အပြန်အလှန် အသိအမှတ်ပြုမှုများ တိုးမြှင့်လာခဲ့ကြသည်။

ဒီအိုဗန်မှ ခွဲထွက်လာသည့် လမ်းစဉ်သစ်များနှင့် ယနေ့တိုင် ထင်ရှားသည့် အုပ်စုများ ဒီအိုဗန်လမ်းစဉ်အတွင်းမှ အတွေးအခေါ်နှင့် လုပ်ဆောင်ချက် မတူညီမှုများကြောင့် အဓိက အုပ်စုကြီးများ ထပ်မံခွဲထွက်လာခဲ့ရာ ယနေ့တိုင် ထင်ရှားနေဆဲဖြစ်သည်။

• သဗ်လိဂ်ဂျမာအသ် (Tablighi Jamaat): ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် မောင်လာနာ မိုဟမ္မဒ် အိလျာစ် (Muhammad Ilyas) စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံရေးကို ရှောင်ရှားကာ မွတ်စလင်အချင်းချင်း ဘာသာရေးအခြေခံများ ပြန်လည်နိုးကြားလာစေရန် တစ်အိမ်တက်ဆင်း သာသနာပြုသည့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မွတ်စလင်လှုပ်ရှားမှုကြီး ဖြစ်လာသည်။

• ဂျမီးယသ် အုလမာအေ ဟိန္ဒ် (Jamiat Ulema-e-Hind): အိန္ဒိယတွင် နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးအရ မွတ်စလင်များ၏ ရပိုင်ခွင့်ကို ကာကွယ်ရန် ဖွဲ့စည်းထားသော အဖွဲ့ကြီးဖြစ်သည်။

• နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်သွေးကြွ လမ်းစဉ်ခွဲများ (ပါကစ္စတန်နှင့် အာဖဂန်နစ္စတန်): ပါကစ္စတန်တွင် JUI (Jamiat Ulema-e-Islam) ကဲ့သို့သော နိုင်ငံရေးပါတီများ ပေါ်ထွက်ခဲ့သလို၊ ဆိုဗီယက်-အာဖဂန်စစ်ပွဲနောက်ပိုင်း ကွန်ဆာဗေးတစ် အတွေးအခေါ် ပြင်းထန်လွန်းရာမှ အာဖဂန်နစ္စတန်ရှိ တာလီဘန် (Taliban) ကဲ့သို့သော စစ်သွေးကြွလှုပ်ရှားမှုများသည်လည်း ဒီအိုဗန်ကျောင်းခွဲ (မဒရဆာ) များမှ မြစ်ဖျားခံ ဆင်းသက်လာခဲ့သည်။

ဒီအိုဗန်ကျောင်းမှ ဖသဝါများ၊ ခေတ်နှင့် ဆန့်ကျင်မှုများနှင့် ယနေ့ခေတ် ပြောင်းလဲကျင့်သုံးမှုများ

ဒါရူလ် အုလူးမ် ဒီအိုဗန်တွင် သီးသန့် ဖသဝါ (Darul Ifta) ဌာနရှိပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ မေးမြန်းသမျှကို အစ္စလာမ့်ဥပဒေအရ အဆုံးအဖြတ် (Fatwa) ပေးလေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ ဖသဝါအချို့မှာ ခေတ်သစ်လူမှုစနစ်နှင့် ပွတ်တိုက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။

ထင်ရှားသည့် ဖသဝါများနှင့် ခေတ်နှင့် ဆန့်ကျင်သည်ဟု ယူဆရသော ဆုံးဖြတ်ချက်များ ဒီအိုဗန်ကျောင်းတော်သည် အစဉ်အလာဝါဒကို အလွန်တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းသဖြင့် ခေတ်သစ်လူနေမှုစနစ်များနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ် ဖသဝါများ ထွက်ပေါ်ခဲ့ဖူးသည်။ ဥပမာ -

• အမျိုးသမီးများ အပြင်ထွက် အလုပ်လုပ်ခြင်းနှင့် အမျိုးသားများနှင့် ရောနှောထိုင်ရသော ရုံးခန်းများတွင် အလုပ်လုပ်ခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဖသဝါများ။

• ဘဏ်အတိုးစနစ်ကို လုံးဝတားမြစ်ခြင်းနှင့် ခေတ်သစ်အာမခံ (Insurance) စနစ်များကို ဟရာမ် (တားမြစ်ချက်) အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း။

• ရုပ်မြင်သံကြား (TV) ကြည့်ခြင်း၊ ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်းနှင့် ဗီဒီယိုရိုက်ကူးခြင်းများကို ရုပ်တု/ရုပ်ပုံ ကိုးကွယ်မှုအသွင် ဆန်သည်ဟုဆိုကာ တားမြစ်ခဲ့ခြင်း။

•  မိုက်ခရိုဖုန်းနှင့် အသံချဲ့စက် (Loudspeaker) အသုံးပြုခြင်းကို ထိပ်တန်းပညာရှင်များသည် ၎င်းကို ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲ (Salah) များတွင် အသုံးပြုခြင်းကို "ဟရာမ်" (Haram - တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသောအရာ) အဖြစ် ဖာတွာ (ဓမ္မသတ်) ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း။ 

ယနေ့ခေတ် ပြန်လည်လက်ခံ ကျင့်သုံးနေသည့် အလှည့်အပြောင်းများ ခေတ်ကာလ ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ ယခင်က တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်ခဲ့သော အရာအချို့ကို ယနေ့ခေတ် ဒီအိုဗန်ပညာရှင်များနှင့် နောက်လိုက်များသည် လက်တွေ့ကျကျ ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး ပြောင်းလဲကျင့်သုံးလာကြသည်။ အထင်ရှားဆုံးမှာ နည်းပညာနှင့် မီဒီယာ ဖြစ်သည်။ ယခင်က ဓာတ်ပုံနှင့် ဗီဒီယိုကို တားမြစ်ခဲ့သော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် ဒါရူလ် အုလူးမ် ဒီအိုဗန်ကိုယ်တိုင် အင်တာနက်ဝက်ဘ်ဆိုက်များ၊ အွန်လိုင်းဖသဝါစနစ်များနှင့် သာသနာပြု ဗီဒီယိုများကို အသုံးပြုနေပြီ ဖြစ်သည်။ ဘဏ္ဍာရေးကဏ္ဍတွင်လည်း ခေတ်သစ်အတိုးစနစ်ကို ရှောင်လွှဲနိုင်ရန်အတွက် အစ္စလာမ့်ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ် (Islamic Banking) ကို ဒီအိုဗန်ပညာရှင်များကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ရေးဆွဲပြီး လက်ခံကျင့်သုံးလာကြသည်။

အမျိုးသမီးပညာရေးတွင်လည်း ယခင်ကထက် ပိုမိုပွင့်လင်းလာပြီး ရှရီအသ်စည်းကမ်းများနှင့်အညီ သီးသန့်ပညာသင်ကြားခွင့်နှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုခွင့်များကို ခွင့်ပြုပေးလာရသည်။ ထို့ကြောင့် ဒီအိုဗန်လမ်းစဉ်သည် အခြေခံမူများကို တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင်ထားဆဲဖြစ်သော်လည်း ခေတ်ရေစီးကြောင်းအရ မဖြစ်မနေ လိုအပ်ချက်များကို ဉာဏ်မြော်အမြင်ဖြင့် လိုက်လျောညီထွေ ပြောင်းလဲကျင့်သုံးနေရပြီ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။