Ko Agga @ Aung Myo Lwin

မူးယစ်ဆေးစွဲရောဂါ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဆိုင်ရာ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ လမ်းပြမြေပုံ

စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုပုံစံများ၊ စနစ်တကျ ပံ့ပိုးကူညီမှုများနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များကို ပြီးပြည့်စုံစွာ လေ့လာသုံးသပ်ခြင်း

အမှုဆောင်အကျဉ်းချုပ် (Executive Introduction)

ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲမှု ပြဿနာ (SUDs) သည် ဆေးစွဲခြင်းကို ကိုယ်ကျင့်တရား ပျက်ယွင်းမှုတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်းမှ ရှုပ်ထွေးပြီး နာတာရှည်ဖြစ်ကာ ပြန်ဖြစ်တတ်သော ဦးနှောက်ရောဂါတစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲရှုမြင်ရန် လိုအပ်နေပါသည်။ ဤအစီရင်ခံစာသည် ကျန်းမာရေးပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း ("Rehealth") ဟုခေါ်သော ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် လိုအပ်သည့် ယန္တရားများကို အသေးစိတ် ဖော်ပြထားပြီး အာရုံကြောဇီဝဗေဒ (Neurobiology)၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု (Psychological Motivation) နှင့် လူမှုပတ်ဝန်းကျင်တို့အကြား ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို အဓိကထား တင်ပြထားပါသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားပေးခြင်း၊ မိသားစုနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍနှင့် သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုထားသော ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအဆင့်များကို ဖော်ထုတ်ရန်ဖြစ်သည်။

လက်ရှိ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်များအရ စွဲလမ်းခြင်းဆိုသည်မှာ ဦးနှောက်၏ ဆုချီးမြှင့်ခြင်းစနစ် (Reward Circuitry)၊ အထူးသဖြင့် မီဆိုလင်ဘစ် ဒိုပါမင်း စနစ် (Mesolimbic dopamine system) ပုံမှန်မဟုတ်တော့ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်းနှင့် စိတ်လိုက်မာန်ပါ လုပ်ဆောင်မှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေပါသည်။ ထို့ကြောင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလမ်းကြောင်းသည် "စိတ်ဆန္ဒ (Willpower)" တစ်ခုတည်းဖြင့် ဖြောင့်ဖြူးသော လမ်းကြောင်းမဟုတ်ဘဲ ဘက်ပေါင်းစုံမှ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရမည့် လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။

I. စွဲလမ်းမှု၏ ဇီဝ-စိတ်-လူမှု နှင့် အာရုံကြောဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်များ

ဆေးဖြတ်လိုစိတ်ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ဦးစွာပထမ ရောဂါ၏ ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေပုံကို နားလည်ရပါမည်။ စွဲလမ်းခြင်းသည် အပြုအမူသက်သက်မဟုတ်ဘဲ ဦးနှောက်၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို အခြေခံကျကျ ပြောင်းလဲပစ်ခြင်းဖြစ်သည်။

ဆုချီးမြှင့်ခြင်းနှင့် အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးဆိုင်ရာ ဦးနှောက်အာရုံကြောပတ်လမ်းများ

ဆေးစွဲလမ်းမှု၏ အဓိကအချက်မှာ ဦးနှောက်၏ အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေး ယန္တရားများကို လွှမ်းမိုးထိန်းချုပ်လိုက်ခြင်း (Hijacking) ပင်ဖြစ်သည်။ ကိုကင်းနှင့် စိတ်ကြွဆေးကဲ့သို့သော လှုံ့ဆော်ဆေးများ သို့မဟုတ် ဟီးရိုးအင်းနှင့် အရက်ကဲ့သို့သော အာရုံကြောအိပ်ဆေးများသည် ဦးနှောက်အာရုံခံစားမှု အချက်အချာနေရာ (Nucleus Accumbens) ရှိ ဒိုပါမင်း (Dopamine) ကို ကစားကွက်ဆင်ကာ လွှမ်းမိုးမှုပြုကြသည်။ ဤနေရာသည် စားသောက်ခြင်းနှင့် မျိုးပွားခြင်းကဲ့သို့ အသက်ရှင်ရန်လိုအပ်သော အပြုအမူများကို အားပေးသည့်နေရာဖြစ်သည်။

ဆေးသုံးစွဲလိုက်သောအခါ သဘာဝအတိုင်း ရရှိသော ပျော်ရွှင်မှုထက် များစွာသာလွန်သော ဒိုပါမင်းဓာတ်ကို ထွက်စေသည်။ ထပ်ခါတလဲလဲ သုံးစွဲလာသောအခါ ဦးနှောက်သည် ဟန်ချက်ညီစေရန် ဒိုပါမင်း လက်ခံဆဲလ်များကို လျှော့ချပစ်သည်။ ၎င်းသည် "Anhedonia" ဟုခေါ်သော သာယာမှုကို မခံစားနိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်သွားစေသည်။ ထိုအခါ ဆေးသုံးစွဲသူသည် ပျော်ရွှင်မှုအတွက် မဟုတ်တော့ဘဲ ဓာတုဓာတ် လိုအပ်ချက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပြင်းထန်သော စိတ်ဆင်းရဲမှုနှင့် "အသက်ရှင်ရန် ထိတ်လန့်မှု (Survival Panic)" ကို ရှောင်တိမ်းရန် ဆေးကို ရှာဖွေရတော့သည်။

ထို့ပြင် နာတာရှည် သုံးစွဲမှုသည် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်းနှင့် စိတ်လိုက်မာန်ပါ ထိန်းချုပ်ခြင်းအတွက် တာဝန်ရှိသော ဦးနှောက်အရှေ့ဖက်ပိုင်း (Prefrontal Cortex) ကို ထိခိုက်စေသည်။ ထို့ကြောင့် ပြင်ပအကူအညီနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ တည်ငြိမ်မှုမရှိဘဲ စွဲလမ်းနေသူတစ်ဦးအား ရေရှည်အကျိုးဆက်များကို မျှော်တွေး၍ ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် မျှော်လင့်ခြင်းသည် ဆေးပညာအရ လက်တွေ့မကျပေ။

ဇီဝ-စိတ်-လူမှု ဆက်နွယ်မှု ပုံစံ (The Biopsychosocial Model)

ထိရောက်သော ကုသမှုသည် အောက်ပါ နယ်ပယ်သုံးခု ပေါင်းဆုံမှုကို အခြေခံသည်-

ဇီဝဗေဒ (Biological): မျိုးရိုးဗီဇ (၄၀-၆၀% ခန့် ပါဝင်သည်)၊ ဦးနှောက်ဓာတုဗေဒနှင့် ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ မှီခိုမှု။
စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ (Psychological): မှားယွင်းသော ဖြေရှင်းနည်းများ၊ စိတ်ဒဏ်ရာ၊ စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် တွဲဖက်ဖြစ်ပေါ်သော စိတ်ကျန်းမာရေး ပြဿနာများ။
လူမှုပတ်ဝန်းကျင် (Social): ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ၊ သူငယ်ချင်းအပေါင်းအသင်းများ၏ လွှမ်းမိုးမှု၊ မိသားစုစနစ်နှင့် လူမှုစီးပွားအခြေအနေများ။

II. စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုနှင့် အပြုအမူပြောင်းလဲခြင်း (The Psychology of Motivation)

စိတ်ပါဝင်စားမှု (Motivation) ဆိုသည်မှာ တည်ငြိမ်နေသော အရာမဟုတ်ဘဲ ကုသရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံပြောဆိုမှုများမှတစ်ဆင့် ပြုစုပျိုးထောင်နိုင်သော အရာဖြစ်သည်။

အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲမှု ပုံစံ (The Transtheoretical Model - TTM)

စတင်စဉ်းစားခြင်းမပြုမီအဆင့် (Precontemplation - ငြင်းဆန်ခြင်း): အပြုအမူကို ပြောင်းလဲရန် အစီအစဉ်မရှိသေးပါ။ မိသားစုက သိသော်လည်း ကာယကံရှင်က ပြဿနာကို သတိမထားမိတတ်ပါ။ အဓိကလက္ခဏာမှာ "ငြင်းဆန်ခြင်း" ဖြစ်သည်။
စဉ်းစားဆင်ခြင်နေသည့်အဆင့် (Contemplation - ဒွိဟဖြစ်ခြင်း): ပြဿနာရှိမှန်း သိပြီး ဖြတ်ရန် စဉ်းစားနေသော်လည်း ဆုံးဖြတ်ချက်မချရသေးပါ။ ဆေးသုံးရသည့် ကောင်းကျိုး (စိတ်သက်သာရာရမှု) နှင့် ဆိုးကျိုး (ကျန်းမာရေး) ကို ချိန်ဆနေတတ်သည်။
ပြင်ဆင်သည့်အဆင့် (Preparation - အခွင့်အလမ်း): မကြာမီကာလ (နောက်တစ်လအတွင်း) တွင် အရေးယူဆောင်ရွက်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ ဆေးလျှော့သောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ကုသရေးစင်တာများကို ရှာဖွေခြင်းများ ပြုလုပ်လာသည်။
လက်တွေ့ဆောင်ရွက်သည့်အဆင့် (Action): ဆေးဖြတ်ခြင်း၊ ဆေးစွဲစေသော ပစ္စည်းများကို လွှင့်ပစ်ခြင်းစသည့် အထင်ရှားဆုံး အပြောင်းအလဲများ ပြုလုပ်သော အဆင့်ဖြစ်သည်။
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သည့်အဆင့် (Maintenance): ၆ လမှ ၅ နှစ် (သို့မဟုတ် တစ်သက်တာ) ကြာမြင့်နိုင်သည်။ ပြန်လည်သုံးစွဲခြင်း (Relapse) မဖြစ်အောင် ကာကွယ်သည့် အဆင့်ဖြစ်သည်။

စိတ်အားတက်ကြွစေမည့် ဆွေးနွေးမေးမြန်းခြင်း (Motivational Interviewing - MI)

ပွင့်လင်းမေးခွန်းများ (Open-ended Questions): "မင်း ဆေးဖြတ်ချင်လား" ဟု မေးမည့်အစား "လက်ရှိ ဆေးသုံးစွဲမှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မင်း အစိုးရိမ်ဆုံးက ဘာလဲ" ဟု မေးခြင်း။
အတည်ပြုခြင်း (Affirmations): လူနာ၏ အားသာချက်များကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း။
ရောင်ပြန်ဟပ် နားထောင်ခြင်း (Reflective Listening): လူနာပြောသည်ကို ပြန်လည်သုံးသပ် ပြောဆိုပေးခြင်းဖြင့် ကိုယ်ချင်းစာစိတ်ကို ပြသခြင်း။
အနှစ်ချုပ်ခြင်း (Summaries): လူနာ၏ အတွေးများကို စုစည်းပေးခြင်း။

III. ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ဂေဟစနစ်- မိသားစု၊ သူငယ်ချင်းနှင့် အသိုင်းအဝိုင်း

စွဲလမ်းခြင်းကို "မိသားစုရောဂါ" ဟု တင်စားကြသည်။ မိသားစုဝင်များသည် "ဒရာမာ တြိဂံ (Drama Triangle)" အတွင်း ကျရောက်လေ့ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ- အပြစ်တင်သူ (Persecutor)၊ သားကောင်/ခံရသူ (Victim) နှင့် ကယ်တင်ရှင် (Rescuer) တို့ဖြစ်သည်။ "ကယ်တင်ရှင်" နေရာသည် အန္တရာယ်အများဆုံးဖြစ်ပြီး "အလိုလိုက်ခြင်း (Enabling)" ဖြစ်သွားစေနိုင်သည်။

အလိုလိုက်ခြင်း (Enabling) နှင့် ပံ့ပိုးကူညီခြင်း (Supporting)

အလိုလိုက်ခြင်း: သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်လာမည့် နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများမှ ကာကွယ်ပေးခြင်း (ဥပမာ- အာမခံပေးခြင်း၊ အကြွေးဆပ်ပေးခြင်း)။ ၎င်းသည် ပြောင်းလဲရန်လိုအပ်သည့် အကျပ်အတည်းကို တားဆီးရာရောက်သည်။
ပံ့ပိုးကူညီခြင်း: ကုထုံးခံယူရန် လိုက်ပို့ခြင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားပေးခြင်းကဲ့သို့သော ပြန်လည်ထူထောင်ရေးသို့ ဦးတည်စေမည့် အကူအညီများ ပေးခြင်း။

"သူတို့သဘောအတိုင်း ထားလိုက်ပါ" သီအိုရီ (The "Let Them" Theory)

မိသားစုများအတွက် အရေးကြီးသော မူဘောင်မှာ ထိန်းချုပ်လိုစိတ်ကို စွန့်လွှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ သူတို့၏ ရွေးချယ်မှုများနှင့် နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို သူတို့ဘာသာ ခံစားခွင့်ပေးလိုက်ခြင်း ("Let Them") သည် ရက်စက်ရာမရောက်ဘဲ လက်တွေ့ဘဝကို ဆရာတစ်ဆူအဖြစ် သင်ကြားခွင့်ပေးလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။

IV. ပံ့ပိုးကူညီသူများ လိုက်နာရမည့် ဆောင်ရန်/ရှောင်ရန်များ

ကဏ္ဍ	ဆောင်ရန် (ကုသမှုကို အထောက်အကူပြုသည်)	ရှောင်ရန် (ကုသမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည်)
ပြောဆိုဆက်ဆံရေး	"ကျွန်ုပ်/ငါ" နှင့်စသော စကားလုံးများကို သုံးပါ (ဥပမာ- "ငါ စိတ်ပူတယ်...")။	"မင်း/နင်" ဟု အပြစ်တင်ပြောဆိုခြင်း၊ ဆရာလုပ်ခြင်း၊ ပွစိပွစိပြောခြင်း မပြုရ။
အချိန်အခါ	လူနာ အသိစိတ်ကပ်ပြီး တည်ငြိမ်နေမှ ဆွေးနွေးပါ။	မူးယစ်နေချိန်တွင် ငြင်းခုံခြင်း၊ အကျိုးအကြောင်းပြ ပြောဆိုခြင်း မလုပ်ပါနှင့်။
နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်	အလုပ်ပြုတ်ခြင်း၊ အချုပ်ကျခြင်းစသည့် သဘာဝကျသော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို ခံစားပါစေ။	လိုက်ကယ်ခြင်း၊ အာမခံပေးခြင်း၊ အပြစ်များကို ဖုံးဖိပေးခြင်း မပြုလုပ်ရ။
စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း	ရှင်းလင်းပြတ်သားသော စည်းမျဉ်းများ ချမှတ်ပါ။	မလုပ်နိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ၊ အချည်းနှီးသော ခြိမ်းခြောက်မှုများ မလုပ်ပါနှင့်။
စိတ်ခံစားမှု	ချစ်ခြင်းမေတ္တာနှင့် ယုံကြည်မှုကို ပြသပါ။	အပြစ်ရှိသလို ခံစားရအောင် လုပ်ခြင်း၊ "ဂျင်ကီ/ဆေးသမား" ဟု ကင်ပွန်းတပ်ခြင်း မပြုရ။
ပတ်ဝန်းကျင်	အိမ်တွင်းမှ အရက်/ဆေးဝါးများကို ဖယ်ရှားပါ။	သူတို့ရှေ့တွင် "အနည်းငယ်" သောက်ပြခြင်းမျိုးပင် လုံးဝ မပြုလုပ်ရ။

V. ပြန်လည်ထူထောင်ရေး တည်ဆောက်ပုံနှင့် "Rehealth" လုပ်ငန်းစဉ်များ

အဆင့် ၁: တည်ငြိမ်အောင်ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် အဆိပ်အတောက်ဖြေခြင်း (Detoxification)

၎င်းသည် ကုသမှုအစစ်မဟုတ်ဘဲ ကုသမှုခံယူနိုင်ရန် တံတားခင်းပေးခြင်းသာဖြစ်သည်။ အရက်နှင့် အိပ်ဆေးဖြတ်ခြင်းသည် အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သဖြင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စောင့်ကြည့်မှု လိုအပ်သည်။

အဆင့် ၂: တက်ကြွစွာ ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း (Active Rehabilitation)

အတွင်းလူနာအဖြစ် ကုသခြင်း (Residential/Inpatient): ၂၈ ရက်မှ ၉၀ ရက်။ ဆေးကင်းစင်သော ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ဖန်တီးပေးသည်။
ကုထုံးအသိုင်းအဝိုင်း (Therapeutic Communities): ၆ လမှ ၁၂ လ။ လူမှုဆက်ဆံရေးနှင့် တာဝန်ယူမှုကို ပြန်လည်သင်ယူစေသည်။
အပြင်လူနာအဖြစ် အထူးကြပ်မတ်ကုသခြင်း (IOP): အိမ်တွင်နေထိုင်ရင်း ကုထုံးခံယူခြင်း။

အဆင့် ၃: ဆေးဝါးဖြင့် တွဲဖက်ကုသခြင်း (MAT)

Methadone/Buprenorphine: ဘိန်းဖြတ်ဝေဒနာနှင့် တောင့်တမှုကို လျှော့ချပေးသည်။
Naltrexone: မူးယစ်ဆေး၏ အာနိသင်ကို ပိတ်ဆို့ထားသည်။
Disulfiram (Antabuse): အရက်သောက်ပါက နေမကောင်းဖြစ်စေမည့် ဆေးဖြစ်သည်။

အဆင့် ၄: ဘက်စုံ ကျန်းမာရေးပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း (Holistic Rehealth)

အာဟာရပြန်လည်ပြည့်ဝအောင် စားသောက်ခြင်း၊ အိပ်စက်မှုပုံစံ မှန်ကန်အောင် ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် အသိဉာဏ်နှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ ကုထုံး (CBT) များ ပါဝင်သည်။

အဆင့် ၅: ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ပြန်လည်ကာကွယ်ခြင်း

၁၂ ချက်ပါ လမ်းစဉ် (12-Step) အဖွဲ့များ သို့မဟုတ် ပံ့ပိုးကူညီရေး အဖွဲ့များနှင့် ချိတ်ဆက်ထားခြင်းသည် ရေရှည်အတွက် အလွန်အရေးပါသည်။

နိဂုံးချုပ်

မူးယစ်ဆေးစွဲခြင်းကို ကျော်လွှားခြင်းသည် ဇီဝ၊ စိတ်နှင့် လူမှုဘဝများကို ခက်ခဲစွာ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရသော ခရီးတစ်ခုဖြစ်သည်။ အောင်မြင်မှုဆိုသည်မှာ "တစ်ကြိမ်တည်းဖြင့် ပျောက်ကင်းသွားခြင်း" မဟုတ်ဘဲ တစ်သက်တာလုံး စည်းကမ်းရှိရှိ၊ စာနာမှုရှိရှိဖြင့် ဤအဆင့်များကို လျှောက်လှမ်းခြင်း၌ တည်ရှိပါသည်။

Work (1) [Written in memory of Sayagyi Dr. Thein Aung (Lecturer, Institute of Economics)]

Defining "work" is actually very simple. Work is simply "work." Yet, despite its simplicity, many people—from state leaders to those idly chatting at roadside tea shops—get confused and go around in circles asking, "What is work?"

About 50 years ago, people thought working meant taking off your shirt and sweating profusely. However, in this modern era, work is defined by "Job done" (successful completion). That is why concepts like "Work from Home" have emerged.

I witnessed something strange in Myanmar, where I used to live, about 20 years ago. It was a signboard raising ceremony at a factory owned by the Ministry of Industry (1). The text on the signboard read: "Double the Productivity." It was a massive signboard. The person coming to inaugurate it was Secretary-1 (equivalent to a Prime Minister in today’s terms).

For a whole month prior to the opening ceremony, the factory was busy: young female staff practiced pom-pom dances, while the older women practiced traditional group dances (Yein) wearing traditional sarongs (Cheik Htamein). They were busy rehearsing percussion and drums. Then, on the day before the actual opening, they spent the whole night cooking sticky rice and Htamane in pots large and small.

At the crack of dawn, the so-called Secretary-1 arrived, cut the ribbon, and left after only about 20 minutes. Look at that... it's absurdly impressive. Just for that 20-minute event, the preparation took a whole month, during which no actual work was done properly at the factory, and everyone was just drifting aimlessly. And remember, the signboard slogan was "Double the Productivity." Just think about it.

In this matter, don't go blaming the factory manager or others. Look back at the so-called national leader who came to attend the opening. He attends every opening ceremony—roads, bridges, schools, hospitals, even wells. He is also the one hoisting umbrellas atop pagodas. If you watch the daily news, it shows him touring the country doing these things. Consequently, the people believe he is truly working for the country.

Let me tell you one thing here. If Churchill, the Prime Minister of the "Empire on which the sun never sets," had gone around attending every road, bridge, school, and hospital opening ceremony across the British Empire like him, Churchill wouldn't have even had a chance to sit at the desk in his Prime Minister's office from the day he took office until the day he retired.

၁၈၈၅ မှ ၂၀၂၇ သို့ မြန်မာ့အနာဂတ် ခရီး

======================
သမိုင်းဆိုသည်မှာ တကျော့ပြန်လည်တတ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
၂၀၂၇ ခုနှစ် ဧပြီလအတွင်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် တရုတ်-ထိုင်ဝမ် စစ်ပွဲနောက်ဆက်တွဲနှင့် မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေး၏ နောက်ဆုံးရလဒ်များကို ခန့်မှန်းနေကြချိန်တွင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော ၁၄၂ နှစ်ခန့်က "တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ" ၏ နောက်ကွယ်မှ အုပ်ချုပ်ရေးစီမံကိန်းများကို ပြန်လည်လေ့လာရန် လိုအပ်လာပါသည်။
ဗြိတိသျှတို့၏ Plan A နှင့် Plan B (သမိုင်းသင်ခန်းစာ)
=========================
ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ရန် စတင်စဉ်ကပင် အစစအရာရာကို စနစ်တကျ တွက်ချက်ခဲ့ကြဟန်ရှိပါတယ်။ သိမ်းပိုက်ပြီးစ တစ်လအတွင်း သူတို့တွင် ဖြစ်နိုင်ခြေ (၂) ခု ကိုဆုံးဖြတ်ရန် ရှိခဲ့နိုင်သည်။
၁။ Plan A (စည်းမျဉ်းခံ ကိုလိုနီစနစ်):
ရှမ်းစော်ဘွားများကို အုပ်ချုပ်ခွင့်ပေးထားသကဲ့သို့ မင်းသားတစ်ပါးပါးကို နန်းတင်ကာ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ငွေကြေးစနစ်ကိုသာ ဗြိတိသျှတို့က ကိုင်တွယ်ရန်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သီပေါမင်းနန်းတက်စတွင် မင်းသားအများစုမှာ သုတ်သင်ခံရခြင်း၊ ကျန်ရှိသူများမှာလည်း ဩဇာမညောင်းခြင်းတို့ကြောင့် ဤအစီအစဉ်မှာ ပျက်ပြားခဲ့ရစန်ရှိသည်။
၂။ Plan B (တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ရေး):
မူလအစီအစဉ် မအောင်မြင်သည့်အခါ ဗြိတိသျှတို့သည် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြဟန်ရှိသည်။ ပါတော်မူပြီးစတွင် တိုင်းတာမင်းကြီးနှင့် မူးမတ်အချို့ကို ယာယီတာဝန်ပေးသော်လည်း၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမရှိဘဲ ပုန်ကန်ရန် ကြံစည်မှုများကြောင့် ဗြိတိသျှတို့၏ တင်းကြပ်သော လက်အောက်ခံအုပ်ချုပ်ရေး စတင်ခဲ့ရဟန်ရှိသည်။
၂၀၂၇ - ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အခင်းအကျင်း
==================
တရုတ်-ထိုင်ဝမ် ပဋိပက္ခသည် ၂၀၂၇ တွင် အရှိန်မြင့်လာပါက တရုတ်၏ မြန်မာ့အရေး ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုမှာ အပြောင်းအလဲ ရှိလာနိုင်ပါသည်။ ထိုအချိန်သည် စစ်အာဏာရှင်စနစ် နိဂုံးချုပ်ရန် နီးကပ်လာသည့်အချိန် ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် ၁၈၈၅ ခုနှစ်ကဲ့သို့ပင် အောက်ပါ အုပ်စု (၃) စု၏ စိန်ခေါ်မှုကို ရင်ဆိုင်ရနိုင်ပါသည် -
အမျိုးသားရေး အစွန်းရောက်အုပ်စုများ: "သူကျွန်မခံ" ဟူသော ခေါင်းစဉ်အောက်မှ တပ်ကြွင်းတပ်ကျန်များနှင့် အစွန်းရောက်သမားများ။
စစ်ဘုရင်ဝါဒ (Warlordism): တရွာတပုဒ်၊ တနယ်တမင်း အုပ်ချုပ်လိုသော လက်နက်ကိုင် ဂိုဏ်းဂဏများ။
အာဏာမက်သော နိုင်ငံရေးအုပ်စုများ: မင်းလောင်းမျှော်ဝါဒဖြင့် အဖွဲ့အစည်းပေါင်းစုံ ကွဲထွက်လာခြင်း။
အတိတ်ကို သင်ခန်းစာယူခြင်း
=================
မအလတပ် လုံးလုံးလျားလျား လက်နက်ချပြီးချိန်တွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ၁၈၈၅ ကဲ့သို့ Plan B (တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ရေး သို့မဟုတ် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုပြင်းထန်ခြင်း) သို့ မသွားမိရန် လိုအပ်ပါသည်။
သမိုင်းတွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော "စစ်ဘုရင်ငယ်များ မှိုလိုပေါက်ခြင်း" ကို တားဆီးရန်အတွက် ခိုင်မာသော ဖက်ဒရယ်မူဝါဒ နှင့် ဒေသခံအုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားများ ကို ယခုကတည်းက စနစ်တကျ Plan စွဲထားရန် လိုအပ်နေပြီ ဖြစ်ပါသည်။
မြန်မာ့သမိုင်းသည် အမှားဟောင်းများတွင် လည်ပတ်မနေသင့်တော့ပါ။ အတိတ်ကို ကြည့်ကာ အနာဂတ်အတွက် "Plan C" (ပြည်သူ့ဖက်ဒရယ်) ကို ယခုထဲက လက်တွေကျကျပြင်ဆင်ရန်လိုပါသည်။
အောင်မျိုးလွင် ( အဂ္ဂ )
ပိုမိုအသေးစိတ်သော
( ၁ ) အကောင်အထည်ဖေါ်ဆောင်ရေး အဆင့်ဆင့်
( ၂ ) နည်းဗျူဟာ
( ၃ ) မဟာဗျူဟာ များတင်ပြချက်များပါဝင်သော
- အိမ့်မက်လှလှ မက်ချင်တယ် - အောက်ပါလင့်တွင် သွားဖတ်ပါ
https://koagga.blogspot.com/2025/03/blog-post.html
#MyanmarHistory #FutureMyanmar2027 #BritishBurmaAnnexation #FederalDemocracy #PoliticalAnalysis #SpringRevolution #Warlordism #HistoricalLessons #MyanmarPolitics #PlanB

အလုပ် ( 1 )

[ ဆရာကြီး ဒေါက်တာသိန်းအောင် (စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် ကထိက) အား အမှတ်ရလို့ ရေးပါသည် ]
အလုပ်ဆိုတာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ရတာ အရမ်းရိုးရှင်းပါတယ်။ အလုပ်ဆိုတာ "အလုပ်" ပါပဲ။ ဒီလောက် ရိုးရှင်းတာကိုမှ "အလုပ်ဆိုတာ ဘာလဲ" ဆိုပြီး တိုင်ပတ်နေကြသူတွေ များတယ်။ တိုင်းပြည်ခေါင်းဆောင် ဆိုသူကနေ လမ်းဘေးလက်ဖက်ရည်ဆိုင်ထိုင် လေကန်နေသူများ အထိပါပဲ။
လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၅၀ ခန့်က အလုပ်ဆိုတာကို အင်္ကျီချွတ်၊ ချွေးတွေထွက်အောင် လုပ်နေမှ အလုပ်လုပ်တယ်လို့ ထင်ခဲ့ကြပေမယ့်၊ ယနေ့ခေတ်မှာတော့ အလုပ်ဆိုတာ "Job done" (ပြီးမြောက်အောင်မြင်ခြင်း) ကိုပဲ ကြည့်ပါတော့တယ်။ ဒါကြောင့်လည်း Work from Home တွေ ပေါ်လာတာပေါ့။
ကျွန်တော်နေခဲ့တဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် ၂၀ ခန့်က ထူးဆန်းတာတစ်ခု မြင်ဖူးတယ်။ အမှတ် (၁) စက်မှုဝန်ကြီးဌာနပိုင် စက်ရုံတစ်ခုမှာ ဆိုင်းဘုတ်တင်ပွဲ လုပ်တာပါ။ ဆိုင်းဘုတ်မှာ ဘာရေးထားလဲဆိုတော့ "လုပ်အားနှစ်ဆ တိုးမြှင့်ကြ" တဲ့။ အတော်ကြီးတဲ့ ဆိုင်းဘုတ်ပါ။ လာဖွင့်မှာကလည်း နိုင်ငံတော် အတွင်းရေးမှူး (၁) (ယနေ့အခေါ် ဝန်ကြီးချုပ် ဆိုပါတော့)။
ဖွင့်ပွဲမတိုင်မီ ၁ လကြိုတင်ပြီး စက်ရုံဝန်ထမ်းတွေထဲက အမျိုးသမီးငယ်တွေက ပန်းပွားအက၊ နည်းနည်းကြီးတဲ့အရွယ်တွေက ချိတ်ထဘီနဲ့ ယိန်းအက သေချာလေး ကြိုတင်အကကျင့်ကြ၊ အိုးစည်ဗုံမောင်းတွေ အတီးလေ့ကျင့်ကြနဲ့ အလုပ်ရှုပ်နေကြတယ်။ ပြီးတော့ တကယ်ဖွင့်မယ့် တစ်ရက်အလိုမှာလည်း ကောက်ညှင်းပေါင်း၊ ထမနဲတွေကို အိုးကြီးအိုးငယ်နဲ့ ညလုံးပေါက် လုပ်ကြတယ်။
မနက်လင်းအားကြီးမှာ အတွင်းရေးမှူး (၁) ဆိုသူက လာပြီး ဖဲကြိုးဖြတ် ဖွင့်ပေးပြီး မိနစ် ၂၀ လောက်မှာပဲ ပြန်သွားပါတယ်။ ကြည့်ဗျာ... အရမ်းမိုက်တယ်။ အဲ့ဒီ မိနစ် ၂၀ စာလေးအတွက် သူတို့ ပြင်ဆင်လိုက်ကြတာ အဲ့ဒီတစ်လလုံး စက်ရုံမှာ ဘာအလုပ်မှ သေသေချာချာမပြီးဘဲ ဝေလေလေ ဖြစ်ကုန်တယ်။ ဆိုင်းဘုတ်ခေါင်းစဉ်က "လုပ်အားနှစ်ဆ တိုးမြှင့်ကြ" ဆိုလားပဲ။ စဉ်းစားသာ ကြည့်ကြပါတော့။
ဒီကိစ္စမှာ စက်ရုံမှူးတို့ ဘာတို့ကို သွားပြီး အပြစ်မတင်နဲ့။ ဖွင့်ပွဲလာတက်တဲ့ နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ဆိုသူကို ပြန်ကြည့်ပါ။ လမ်းဖွင့်၊ တံတားဖွင့်၊ ကျောင်း၊ ဆေးရုံ၊ ရေတွင်း အားလုံး သူတက်တယ်။ ဘုရားထီးတင်လည်း သူပဲ။ တစ်ရက်တစ်ရက် သတင်းကြည့်လိုက်ရင် သူ အဲ့ဒါတွေ တိုင်းပြည်ပတ်ပြီး လုပ်နေတာကို ပြတယ်။ ပြည်သူတွေကလည်း သူ တကယ့်ကို တိုင်းပြည်အတွက် အလုပ်လုပ်တယ်ပေါ့။
ဒီနေရာမှာ တစ်ခုပြောပြမယ်။ နေမဝင်အင်ပါယာရဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်ချာချီသာ သူ့လို ဗြိတိသျှအင်ပါယာအောက်ရှိ လမ်းဖွင့်၊ တံတားဖွင့်ပွဲ၊ ကျောင်း၊ ဆေးရုံ ဖွင့်ပွဲတွေသာ လိုက်တက်နေမယ်ဆိုရင်၊ သူစပြီး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်တဲ့နေ့ကနေ အနားယူတဲ့နေ့အထိ သူ့ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးခန်းဆိုတဲ့ အခန်းက စားပွဲမှာ ထိုင်ဖူးလိုက်မှာတောင် မဟုတ်ဘူး။
#KoAgga #WorkDefinition #Productivity #MyanmarContext #RealWork #Management #Satire #JobDone #TheinAung #UTheinAung

Case Law Abdul Bari Chowdhury v. Commissioner of Income-tax, Burma (1931)

ကျုပ်အဘိုး တရားရှုံးတာ စီရင်ထုံးဖြစ်နေခဲ့ပါရောလား။
================================
ထိုစဉ်က ABC လုပ်ငန်းစုပိုင်ရှင် Abdul Bari Chowdhury သည် သင်္ဘောကျင်းလုပ်ငန်းနှင့် ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း (Shipping Line) များ လုပ်ကိုင်ခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်က ပြေးဆွဲသည့် ခရီးစဉ်လမ်းကြောင်းများမှာ ရန်ကုန်(အလုံ)မှ မန္တလေး(စိန်ပန်း) ကြားမြို့များအပါအဝင် ဧရာဝတီတိုင်းအတွင်းရှိ မြို့များနှင့်၊ ရန်ကုန်(အလုံ)မှ (ယနေ့ခေတ် ဗိုလ်အောင်ကျော်ဆိပ်ကမ်း) အိန္ဒိယအထိ ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဆန်စက်လုပ်ငန်းများနှင့် ကျောက်မီးသွေးလုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်နေသည့် ကာလဖြစ်သည်။
၁၉၂၉-၃၀ ကာလများတွင် ကြည့်မြင်တိုင်ရှိ မိမိတို့၏ ကျောက်မီးသွေးလုပ်ငန်းများ ပြည်ပတင်ပို့မှု နှေးကွေးသွားခြင်း၊ မိမိတို့ ဆန်ကုန်သည်များ၏ ဆန်ဈေးများ အလွန်ကျဆင်းသွားသဖြင့် နောင်နှစ် လယ်ယာလုပ်ငန်းအတွက် ကုန်ကျစရိတ် အပြန်အလှန်ကာကွယ်နိုင်ရန် သင်္ဘောတင်ခများကို အကြွေးချပေးထားရခြင်းတို့ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုသို့ ၁၉၂၉–၃၀ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးပျက်ကပ် (Great Depression) ကို ရင်ဆိုင်နေရပြီး လွန်စွာအရှုံးပေါ်နေချိန်တွင် အခွန်ဌာနနှင့် အမှုဖြစ်ခဲ့သည်ဟု သိရှိရပါသည်။ ထိုအမှုရှုံးသဖြင့် သင်္ဘောအချို့ ရောင်းချပြီး အခွန်ဆောင်ခဲ့ရပါသည်။ (သမိုင်းခြေရာ - ထိုစဉ်က Abdul Bari Chowdhury နေထိုင်ခဲ့သည့်အိမ်မှာ နေဝင်းခေတ်တွင် ပြည်သူပိုင်သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရပြီး၊ ယနေ့ အ.ထ.က.(၅) အလုံ အဖြစ် ယနေ့တိုင် ပင်မနှစ်ထပ် အုတ်ခံပျဉ်ထောင်အိမ်ကြီး တည်ရှိဆဲဖြစ်ပါသည်။)
လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သော်လည်း ကျွန်ပြုအခွန်စနစ်၏ အရိပ်အာဝါသအောက်မှ ယနေ့တိုင် မလွတ်မြောက်ခဲ့ပါ။ ထူးခြားသည့် ပြောင်းလဲမှုအနေဖြင့် အခွန်အရာရှိမှ အခွန်ပမာဏတွက်ချက်မှုအပေါ် ယနေ့ခေတ်တွင် အယူခံခွင့်ရှိပြီး အင်္ဂလိပ်ခေတ်က (ယခုကဲ့သို့) မရှိခဲ့ပါ။
ကိုးကား - စီရင်ထုံး Abdul Bari Chowdhury v. Commissioner of Income-tax, Burma (1931) နှင့် အခွန်ဆိုင်ရာ စီမံအုပ်ချုပ်မှုဥပဒေ ၂၀၁၉။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁) ရက်နေ့မှစ၍ အခွန်ဆိုင်ရာ စီမံအုပ်ချုပ်မှုဥပဒေ (Tax Administration Law - TAL) ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။"
Did my grandfather's lost lawsuit actually become a Case Law?
At that time, Abdul Bari Chowdhury, the owner of the ABC Group of Companies, was operating a shipyard, shipping lines (running routes from Yangon-Ahlone to Mandalay-Sein Pan and other towns in the Ayeyarwady Region, as well as from Yangon-Ahlone [modern-day Bo Aung Kyaw Port] to India), rice mills, and coal businesses.
During the years 1929-30, the export of coal from our Kyimyindaing businesses slowed down significantly. Furthermore, due to a drastic drop in rice prices, our rice merchants faced heavy losses. To mutually protect the operational costs for the upcoming farming season, freight charges had to be issued on credit. Amidst facing the Great Depression of 1929–30 and suffering severe financial losses, it is known that a dispute arose with the Income Tax Department. The lawsuit was lost, and some ships had to be sold to settle the tax liabilities. (Tracing History: The house where Abdul Bari Chowdhury lived was nationalized during the Ne Win era. Today, the main two-story brick-foundation wooden building still stands as B.E.H.S (5) Ahlone.)
Although we gained independence, we have not fully escaped the shadow of the colonial tax system to this day. A significant change, however, is that in the modern era, taxpayers have the right to appeal the tax assessment calculated by tax officers—a right that did not exist [in the same manner] during the British colonial era.
Reference: Case Law Abdul Bari Chowdhury v. Commissioner of Income-tax, Burma (1931) and the Tax Administration Law 2019. Myanmar has practiced the Tax Administration Law (TAL) since October 1, 2019

https://www.taxtmi.com/caselaws?id=179121&fbclid=IwY2xjawPFQ65leHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEezPvlVR4MDPyiYoVBTytUEpIKDikhsHRgKevY0K_goKzyU4_6grBForhkFI4_aem_FgiLsQp4OvOxC6gLM1sphw