တရာခံ မင်းအောင်လှိုင် ကျူးလွန်ခဲ့သော တည်ဆဲဥပဒေများနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေပါ ပြစ်မှုပုဒ်မများ၊
၁။ ပြည်တွင်းရာဇသတ်ကြီးနှင့် တည်ဆဲဥပဒေများအရ အမှုများနှင့် ပြစ်ဒဏ်များ
- နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်ပုန်ကန်မှု ( High Treason )
- ဥပဒေပုဒ်မ - ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၁၂၂
- ပြစ်ဒဏ် - သေဒဏ် သို့မဟုတ် တစ်သက်တစ်ကျွန်းထောင်ဒဏ် (၂၀ နှစ်) နှင့် ငွေဒဏ်
- နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု / အစိုးရအား ဆန့်ကျင်မှု ( Sedition )
- ဥပဒေပုဒ်မ - ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၁၂၄-က
- ပြစ်ဒဏ် - တစ်သက်တစ်ကျွန်းထောင်ဒဏ် (၂၀ နှစ်) သို့မဟုတ် ၇ နှစ်အထိ ထောင်ဒဏ်နှင့် ငွေဒဏ်
- လူစုလူဝေးဖြင့် သတ်ဖြတ်မှု / စေခိုင်းမှု ( Murder )
- ဥပဒေပုဒ်မ - ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၃၀၂ / ၁၁၄ (လူသတ်မှုနှင့် အားပေးကူညီမှု)
- ပြစ်ဒဏ် - သေဒဏ် သို့မဟုတ် တစ်သက်တစ်ကျွန်းထောင်ဒဏ် (၂၀ နှစ်)
- ရာထူးအာဏာပြဆွဲ၍ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားရှာမှု ( Corruption )
- ဥပဒေပုဒ်မ - အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၅ / ၅၆ (မိသားစုဝင်များနှင့် သစ္စာခံများအား စီးပွားရေးလုပ်ပိုင်ခွင့်များ မတရားပေးမှု)
- ပြစ်ဒဏ် - ပြစ်မှုတစ်မှုလျှင် ၁၅ နှစ်အထိ ထောင်ဒဏ်နှင့် ငွေဒဏ် (ပြစ်မှုတစ်ခုစီအတွက် သီးခြားစီ ပြစ်ဒဏ်ကျခံရမည်)
- ငွေကြေးခဝါချမှုနှင့် တရားမဝင်ငွေလိမ်ဂိုဏ်းများအား အကာအကွယ်ပေးမှု ( Money Laundering )
- ဥပဒေပုဒ်မ - ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၃ / ၄၄ (ကျားဖြန့်နှင့် တရားမဝင် လောင်းကစားဂိုဏ်းများထံမှ ဘဏ္ဍာရေးအကျိုးအမြတ်ရယူမှု)
- ပြစ်ဒဏ် - ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ်မှ ၂၄ နှစ်အထိနှင့် ငွေဒဏ်၊ ပိုင်ဆိုင်မှုများ နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာအဖြစ် သိမ်းဆည်းခြင်း
၂။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်ဥပဒေများအရ အမှုများနှင့် ပြစ်ဒဏ်များ
(မှတ်ချက် - နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်တရားရုံး ICC သည် ပုံမှန်အားဖြင့် သေဒဏ်ချမှတ်လေ့မရှိဘဲ အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ်များကိုသာ ချမှတ်လေ့ရှိသည်)
- လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု ( Genocide )
- စွဲချက် - ရိုဟင်ဂျာများနှင့် အရပ်သားပြည်သူများအပေါ် လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု (ရောမစာချုပ် ပုဒ်မ ၆)
- ပြစ်ဒဏ် - တစ်သက်တစ်ကျွန်းထောင်ဒဏ် သို့မဟုတ် နှစ်အကန့်အသတ်မရှိ ပြစ်ဒဏ်ကြီးလေးမှုအပေါ်မူတည်၍ အမြင့်ဆုံးထောင်ဒဏ်
- လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှု ( Crimes Against Humanity )
- စွဲချက် - ငြိမ်းချမ်းစွာဆန္ဒပြသူများကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းနှင့် အဓမ္မဖမ်းဆီးခြင်း (ရောမစာချုပ် ပုဒ်မ ၇)
- ပြစ်ဒဏ် - နှစ်ပေါင်း ၃၀ အထိ ထောင်ဒဏ် သို့မဟုတ် တစ်သက်တစ်ကျွန်းထောင်ဒဏ်
- စစ်ရာဇဝတ်မှု ( War Crimes )
- စွဲချက် - ဆေးရုံ၊ စာသင်ကျောင်းများနှင့် အရပ်သားပစ်မှတ်များကို ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးမှု (ရောမစာချုပ် ပုဒ်မ ၈ / ဂျီနီဗာကွန်ဗင်းရှင်း ချိုးဖောက်မှု)
- ပြစ်ဒဏ် - နှစ်ပေါင်း ၃၀ အထိ ထောင်ဒဏ် သို့မဟုတ် ပြစ်မှုကြီးလေးပါက တစ်သက်တစ်ကျွန်းထောင်ဒဏ်
၁။ သက်သေအထောက်အထား စုဆောင်းထားမှု အခြေအနေ
ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများသည် ၎င်းကျူးလွန်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများအတွက် ငြင်းကွယ်၍မရသော ခိုင်လုံသည့် သက်သေများကို ယခုကဲ့သို့ စုဆောင်းထားပြီး ဖြစ်သည် -
- စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အမိန့်ပေးစနစ် သက်သေများ (Command Responsibility): Fortify Rights နှင့် ယေးလ်ဥပဒေကျောင်းတို့ စုဆောင်းထားသော စာရွက်စာတမ်းများအရ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြသူများကို "ခေါင်းကို ပစ်သတ်ရန်" အမိန့်ပေးခဲ့သည့် စစ်တပ်၏ လျှို့ဝှက်ညွှန်ကြားချက်များနှင့် အမိန့်ပေးကွင်းဆက် (Chain of Command) စာရွက်စာတမ်းများကို အထောက်အထားအဖြစ် ရရှိထားသည် [၁.၃.၂]။
- စစ်ရာဇဝတ်မှု မှတ်တမ်းများ: ကုလသမဂ္ဂ၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုယန္တရား (IIMM) နှင့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) တို့သည် ဆေးရုံ၊ စာသင်ကျောင်းများနှင့် ဘာသာရေး အဆောက်အအုံများကို စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာများဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများ၊ ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းများနှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် အသတ်ခံရသူများ၏ ရုပ်အလောင်း သက်သေများကို သန်းနှင့်ချီ၍ စုဆောင်းသိမ်းဆည်းထားပြီး ဖြစ်သည် [၁.၃.၁, ၁.၃.၈]။
- စီးပွားရေးနှင့် ငွေကြေးခဝါချမှု သက်သေများ: Justice For Myanmar ၏ စုံစမ်းဖော်ထုတ်ချက်များအရ မင်းအောင်လှိုင်၏ သမီးဖြစ်သူ ခင်သီရီသက်မွန် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည့် ဒေါ်လာ ၄၈ သန်းခန့် တန်ဖိုးရှိ ရွှေတန်ချိန် ၈၀၀ အား အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှတစ်ဆင့် တရားမဝင် ငွေကြေးခဝါချရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် စာချုပ်မူကြမ်းများ၊ လျှို့ဝှက်ပေးစာများနှင့် ဖုန်းမက်ဆေ့ခ်ျ သက်သေများကို အခိုင်အမာ ရရှိထားသည် [၁.၁ Mediator]။
၂။ နိုင်ငံတကာတရားရုံးများ၏ ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ပြန်နိုင်ခြေ အခြေအနေ
မင်းအောင်လှိုင်အပေါ် နိုင်ငံတကာ တရားစီရင်ရေးအရ ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် ဆောင်ရွက်နေမှုများသည် လက်ရှိတွင် သိသာထင်ရှားသော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်သည် -
- နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်တရားရုံး (ICC) ၏ ဖမ်းဝရမ်းအခြေအနေ: ICC ၏ အဓိကတရားစွဲဆိုသူ ကရင်မ်ခန် (Karim Khan) သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ပြစ်မှုများအတွက် မင်းအောင်လှိုင်အား ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ပေးရန် ICC အကြိုတရားစီရင်ရေးခုံရုံး (Pre-Trial Chamber) ထံသို့ တရားဝင် လျှောက်ထားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည် [၁.၂.၇, ၁.၂.၈]။ အဆိုပါ ဝရမ်းကို တရားသူကြီးများက စီစစ်နေပြီး ထွက်ပေါ်လာရန် သေချာသလောက် ရှိနေသည်။
- ရာထူးအာဏာဖြင့် အကာအကွယ်မရနိုင်ခြင်း: မင်းအောင်လှိုင်သည် မိမိကိုယ်ကို ယာယီသမ္မတ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် မည်မျှပင် ကြေညာထားစေကာမူ ၎င်း၏ ရာထူးသည် နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ ဖမ်းဝရမ်းအပေါ် ကင်းလွတ်ခွင့် (Immunity) ရရှိမည်မဟုတ်ကြောင်း ICC ဘက်က အတိအလင်း အတည်ပြုထားသည် [၁.၂.၈]။
- ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် (Universal Jurisdiction): အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ တရားရုံးက ၎င်းအား စစ်ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် ဖမ်းဝရမ်း ထုတ်ပြန်ထားပြီး အင်တာပိုလ် (Interpol) ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်နေသကဲ့သို့ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ တရားရုံး တွင်လည်း ရိုဟင်ဂျာ ရှင်သန်ကျန်ရစ်သူတစ်ဦးက ၎င်းအား လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုထားသဖြင့် စစ်အာဏာရှင်အုပ်စု ပြုတ်ကျသွားပါက ကမ္ဘာ့မည်သည့်နိုင်ငံတွင်မဆို ဖမ်းဆီးခံရနိုင်ခြေ အလွန်မြင့်မားနေသည် [၁.၂.၂, ၁.၁.၈]။
၁။ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ သက်သေအထောက်အထားများ
- အမိန့်ပေးကွင်းဆက် သက်သေများ (Command Responsibility): စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြသူများကို "ခေါင်းကို ပစ်သတ်ရန်" ညွှန်ကြားခဲ့သည့် စစ်တပ်၏ လျှို့ဝှက်ချက်များနှင့် အမိန့်ပေးစနစ် စာရွက်စာတမ်းများကို Fortify Rights ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများက သိမ်းဆည်းရမိထားသည် [၁.၃.၂]။
- ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု သက်သေများ: ကုလသမဂ္ဂ၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုယန္တရား (IIMM) နှင့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) တို့သည် ဆေးရုံ၊ စာသင်ကျောင်းများနှင့် အရပ်သားပြည်သူများအား ဂျက်ဖိုက်တာများဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများ၊ ဗီဒီယိုများနှင့် သေဆုံးသူများ၏ ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်း သန်းပေါင်းများစွာကို တရားရုံးတင်ရန် စုဆောင်းထားပြီး ဖြစ်သည် [၁.၃.၁, ၁.၃.၈]။
- ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု သက်သေ: ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာ ကျေးရွာပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့မှု၊ လူပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ကျော်ကို စနစ်တကျ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခဲ့မှုနှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု သက်သေများကို ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့အစည်းများ က အခိုင်အမာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည် [၂.၁.၃]။
၂။ မိသားစုဝင်များ၏ တရားမဝင် စီးပွားရေးနှင့် ငွေကြေးခဝါချမှု သက်သေများ
- ရွှေတန်ချိန် ၈၀၀ ငွေကြေးခဝါချမှုတရားမဝင်ကြံစည်မှု: မင်းအောင်လှိုင်၏ သမီးဖြစ်သူ ခင်သီရီသက်မွန် သည် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၈ သန်းခန့် တန်ဖိုးရှိ ရွှေတန်ချိန် ၈၀၀ အား လာအို၊ ထိုင်းနှင့် ဟောင်ကောင်တို့မှတစ်ဆင့် တရားမဝင် ငွေကြေးခဝါချရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် လျှို့ဝှက်စာချုပ်မူကြမ်းများနှင့် ပုဂ္ဂလိက ဖုန်းမက်ဆေ့ခ်ျ သက်သေများကို Justice For Myanmar (JFM) က ဖော်ထုတ်ရရှိထားသည် [၂.၁.၂, ၂.၁.၅]။
- လက်နက်ပွဲစားများနှင့် ချိတ်ဆက်မှု: မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အနီးကပ်လူယုံ လက်နက်ပွဲစားဖြစ်သူ ထွန်းမင်းလတ်၏ ‘Star Sapphire Group’ ကုမ္ပဏီသည် အစ္စရေးနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့မှ လက်နက်များကို စစ်တပ်အတွက် ဝယ်ယူပေးနေပြီး ၎င်းလုပ်ငန်းများတွင် မင်းအောင်လှိုင် သားသမီးများ၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု ဘဏ္ဍာရေး အထောက်အထားများ ရှိနေသည် [၂.၁.၅]။
- တရားမဝင် လုပ်ငန်းများမှ အကျိုးအမြတ်ရယူမှု: အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း နိုင်ငံအတွင်း တဟုန်ထိုး များပြားလာသည့် အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်း (ကျားဖြန့်)၊ လူကုန်ကူးမှု၊ တရားမဝင် လောင်းကစားခြင်းနှင့် ရွှေသယံဇာတများကို မတရားထုတ်ယူခြင်းများမှ မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်များ တိုက်ရိုက်အကျိုးအမြတ် ရယူနေသည့် သက်သေများ ရှိသည် [၂.၁.၂]။
၃။ နိုင်ငံတကာ ဖမ်းဝရမ်းနှင့် တရားစွဲဆိုမှု အခြေအနေ
နိုင်ငံတကာ တရားရုံးများနှင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင် စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်အား ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန်နှင့် တရားစွဲဆိုရန် ဆောင်ရွက်နေသည့် နောက်ဆုံးရ အချက်အလက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
၁။ နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်တရားရုံး (ICC) ၏ ဖမ်းဝရမ်း ထုတ်ပြန်ခြင်း
- တရားဝင် ဖမ်းဝရမ်း ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ခြင်း - ၂၀၁၇ ခုနှစ် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ပြစ်မှုများ (Crimes Against Humanity) အတွက် ICC တရားသူကြီးများက မင်းအောင်လှိုင်အား ဖမ်းဆီးရန် နိုင်ငံတကာ ဖမ်းဝရမ်း (Arrest Warrant) ကို အတည်ပြု ထုတ်ပြန်ထားပြီး ဖြစ်သည်။
- နိုင်ငံတကာ ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်း - ICC အဖွဲ့ဝင် ၁၂၀ ကျော်ရှိသည့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများအနေဖြင့် မင်းအောင်လှိုင် ၎င်းတို့နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပါက ဖမ်းဆီးပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ သည်ဟိဂ် (The Hague) ရှိ ICC တရားရုံးသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ရန် ဥပဒေအရ တာဝန်ရှိသည်။
၂။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် (Universal Jurisdiction) အရ စွဲဆိုမှုများ
စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုများသည် ကမ္ဘာ့မည်သည့်နေရာတွင်မဆို တရားစွဲဆိုနိုင်သည့် ရာဇဝတ်မှုကြီးများ ဖြစ်သဖြင့် အောက်ပါနိုင်ငံများတွင် အမှုဖွင့်ထားသည်။
- အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ တရားရုံး - ဗဟိုတရားရုံးက မင်းအောင်လှိုင်နှင့် စစ်ခေါင်းဆောင်များကို ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ကြောင်း သက်သေများဖြင့် တရားဝင် အမှုဖွင့်ထားပြီး နိုင်ငံတကာ ရဲတပ်ဖွဲ့ (Interpol) မှတစ်ဆင့် ဖမ်းဝရမ်း သက်တမ်းတိုး ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
- ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ တရားရုံး - အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာပြည်သူများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ (အရပ်သားများအား ဗုံးကြဲခြင်း၊ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း) အတွက် မြန်မာနိုင်ငံသား ရှင်သန်ကျန်ရစ်သူများနှင့် ရှေ့နေများအဖွဲ့က မနီလာမြို့တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုထားသည်။
- တူရကီနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံ တရားရုံးများ - စစ်တပ်၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှု ခံခဲ့ရသည့် နစ်နာသူများနှင့် လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းများက မင်းအောင်လှိုင်အပေါ် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ အမှုများကို သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံတရားရုံးများ၌ တင်သွင်း ထားရှိသည်။
၃။ ရာထူးအာဏာဖြင့် အကာအကွယ်မရနိုင်ခြင်း (No Head-of-State Immunity)
- မင်းအောင်လှိုင်သည် မိမိကိုယ်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ သို့မဟုတ် ယာယီသမ္မတအဖြစ် မည်သို့ပင် ကြေညာထားစေကာမူ၊ နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်ဥပဒေ (International Criminal Law) အရ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူများသည် "နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင် ကင်းလွတ်ခွင့်" (Immunity) လုံးဝ မရရှိနိုင်ကြောင်း ICC ခုံရုံးနှင့် ကုလသမဂ္ဂက ပြတ်ပြတ်သားသား သတ်မှတ်ထားသည်။
မင်းအောင်လှိုင်၏ မိသားစုဝင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ရာထူးအာဏာကို အလွဲသုံးစားလုပ်၍ တည်ထောင်ထားသော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို အမေရိကန် (US) [၁.၁.၅]၊ ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) [၁.၂.၄]၊ ဗြိတိန် (UK) [၁.၂.၆] နှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို့က ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ (Sanctions) အပြင်းအထန် ချမှတ်ထားသည်။ အသေးစိတ် အချက်အလက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
၁။ ပိတ်ဆို့အရေးယူခံထားရသည့် မိသားစုဝင်များ
- ဒေါ်ကြူကြူလှ (ဇနီး) - စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ ဇနီးဖြစ်သူအနေဖြင့် စစ်တပ်၏ ရာဇဝတ်မှုများမှ ရရှိလာသော အကျိုးအမြတ်များကို ခံစားနေသူအဖြစ် အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန (OFAC) က ပိုင်ဆိုင်မှုများ ပိတ်ဆို့ထားသည် [၁.၂.၅]။
- အောင်ပြည့်စုံ (သား) - ဖခင်၏ အာဏာကိုသုံး၍ နိုင်ငံတော်ပိုင် မြေကွက်များနှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို မတရားရယူကာ ကိုယ်ပိုင်စီးပွားရေး အင်ပါယာ တည်ဆောက်ထားမှုကြောင့် အမေရိကန်နှင့် မဟာမိတ်နိုင်ငံများ၏ အမည်ပျက်စာရင်း (Blacklist) သွင်းခြင်း ခံထားရသည် [၁.၁.၂]။
- ခင်သီရီသက်မွန် (သမီး) - ဖခင်ဖြစ်သူ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဖျော်ဖြေရေး၊ ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် ရွှေအပါအဝင် သဘာဝသယံဇာတများကို တရားမဝင် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု၊ ငွေကြေးခဝါချမှုများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသဖြင့် နိုင်ငံတကာ၏ ပိတ်ဆို့မှုကို ခံထားရသည် [၁.၁.၃]။
၂။ ပိတ်ဆို့အရေးယူခံထားရသည့် ၎င်းတို့ပိုင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ
အမေရိကန်အစိုးရက မင်းအောင်လှိုင်၏ သားနှင့် သမီးဖြစ်သူတို့ တိုက်ရိုက် ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်နေသည့် အောက်ပါ အဓိက ကုမ္ပဏီကြီး (၆) ခုကို ပိုင်ဆိုင်မှုများ သိမ်းဆည်းခြင်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဖြတ်တောက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ထားသည် [၁.၁.၂] -
- A&M Mahar Company Limited - ဆေးဝါးနှင့် ဆေးပစ္စည်း ကိရိယာများ တင်သွင်းသည့် လုပ်ငန်း (အောင်ပြည့်စုံ ပိုင်) [၁.၁.၉]။
- Sky One Construction Company Limited - ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံဆိုင်ရာ လုပ်ငန်း (အောင်ပြည့်စုံ ပိုင်) [၁.၁.၉]။
- The Yangon Restaurant - ရန်ကုန် ပြည်သူ့ရင်ပြင်အတွင်းရှိ ဇိမ်ခံစားသောက်ဆိုင် လုပ်ငန်း (အောင်ပြည့်စုံ ပိုင်) [၁.၁.၉]။
- The Yangon Gallery - ပြည်သူ့ရင်ပြင်အတွင်းရှိ အနုပညာပြခန်းလုပ်ငန်း (အောင်ပြည့်စုံ ပိုင်) [၁.၁.၉]။
- Seventh Sense Company Limited - ရုပ်ရှင်နှင့် ဗီဒီယို ထုတ်လုပ်ရေး၊ ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်း (ခင်သီရီသက်မွန် ပိုင်) [၁.၁.၉]။
- Everfit Company Limited - ကျန်းမာရေးနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း (ခင်သီရီသက်မွန် ပိုင်) [၁.၁.၉]။
၃။ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု၏ လက်တွေ့ သက်ရောက်မှုများ
- ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဘဏ်စနစ်အသုံးပြုခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်း - ၎င်းတို့ မိသားစုဝင်များနှင့် ကုမ္ပဏီများသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ (USD) သို့မဟုတ် ယူရို (EUR) ငွေကြေးများဖြင့် နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုပြုလုပ်ခွင့်နှင့် လွှဲပြောင်းခွင့် လုံးဝမရှိတော့ပေ။
- နိုင်ငံခြား ပိုင်ဆိုင်မှုများ သိမ်းဆည်းခံရခြင်း - အမေရိကန်၊ ဥရောပနှင့် မဟာမိတ်နိုင်ငံများရှိ ၎င်းတို့၏ ဘဏ်အကောင့်များ၊ အိမ်ခြံမြေများနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုအားလုံးကို အေးခဲသိမ်းဆည်း (Asset Freeze) ထားသည် [၁.၃.၈]။ ဥပမာအားဖြင့်- ထိုင်းနိုင်ငံတွင် စစ်တပ်၏ လက်နက်ပွဲစား ထွန်းမင်းလတ်ကို ဖမ်းဆီးစဉ်က အောင်ပြည့်စုံနှင့် ခင်သီရီသက်မွန်တို့၏ ကွန်ဒိုတိုက်ခန်းပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ဘဏ်စာအုပ်များကို ထိုင်းအာဏာပိုင်များက သိမ်းဆည်းခဲ့ရသည် [၁.၂.၈]။
- နိုင်ငံတကာ စီးပွားဖက်များ ပျက်ပြယ်ခြင်း - မည်သည့် နိုင်ငံတကာ ကုမ္ပဏီ သို့မဟုတ် ဘဏ်ကမဆို ၎င်းတို့နှင့် စီးပွားရေး ပတ်သက်ပါက ‘ဒုတိယအဆင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု’ (Secondary Sanctions) ခံရမည် ဖြစ်သဖြင့် ၎င်းတို့နှင့် စီးပွားရေးလုပ်ရန် ကမ္ဘာက ငြင်းပယ်ထားကြသည်။
မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်ဒေသများရှိ နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးလိမ်လည်မှု (ကျားဖြန့်)၊ လူကုန်ကူးမှုနှင့် ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှုဂိုဏ်းများကို ကိုယ်တိုင် အကာအကွယ်ပေးထားပြီး ထိုမှရရှိသော ဘီလီယံနှင့်ချီသည့် ဓားစာခံငွေများဖြင့် ၎င်း၏ စစ်တပ်ယန္တရားကို လည်ပတ်နေကြောင်း Justice For Myanmar၊ အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန (OFAC) နှင့် နိုင်ငံတကာ သုတေသနအဖွဲ့များ၏ ဖော်ထုတ်ချက် အထောက်အထားများအရ အခိုင်အမာ သိရှိရသည် [၁.၁.၂, ၁.၃.၅]။
၎င်းနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွယ်မှုနှင့် တာဝန်ရှိမှုများကို သက်သေအချက်အလက်များနှင့်တကွ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားဖော်ပြအပ်ပါသည်။
၁။ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းများနှင့် စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ရိုက်ပတ်သက်မှု
- စစ်တပ်လက်အောက်ခံ နယ်ခြားစောင့်တပ် (BGF) များအား လွှတ်ထားခြင်း - ကရင်ပြည်နယ်၊ ရွှေကုက္ကိုလ်နှင့် KK Park ကဲ့သို့ ကမ္ဘာကျော် ကျားဖြန့်မြို့တော်များကို မင်းအောင်လှိုင်၏ စစ်တပ်က တိုက်ရိုက် လစာနှင့် လက်နက် ထောက်ပံ့ထားသော စောချစ်သူခေါင်းဆောင်သည့် ကရင်အမျိုးသားတပ်မတော် (KNA / BGF) က ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်နေခြင်း ဖြစ်သည် [၁.၁.၃, ၁.၂.၇]။ ၎င်းတို့ကို စစ်တပ်က အကာအကွယ်ပေးထားပြီး ရရှိလာသည့် ငွေကြေးများမှ ဝေစု (Kickbacks) များကို နေပြည်တော်သို့ ပုံမှန် ပေးသွင်းနေရသည် [၁.၁.၄, ၁.၁.၆]။
- ကိုးကန့် နယ်ခြားစောင့်တပ် (မိသားစုကြီး ၄ စု) အား ကာကွယ်ပေးခဲ့ခြင်း - လောက်ကိုင်မြို့တွင် တရုတ်နိုင်ငံသား သန်းနှင့်ချီ၍ ငွေလိမ်ခံခဲ့ရသည့် ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းများကို မင်းအောင်လှိုင်၏ သစ္စာခံ ကိုးကန့် BGF ခေါင်းဆောင် (ပယ်ဆောက်ချိန်) တို့က လုပ်ကိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည် [၁.၃.၁, ၁.၃.၃]။ စစ်တပ်သည် တရုတ်အစိုးရက ဖမ်းဝရမ်းထုတ်သည့်တိုင်အောင် ထိုကျားဖြန့် ခေါင်းဆောင်မျာကို နေပြည်တော်သို့ ရဟတ်ယဥ် ဖြင့် ခေါ်ယူကာ ရေရှည် အကာအကွယ် ပေးထားခဲ့သည်။
မင်းအောင်လှိုင်၏ စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များ၊ ၎င်းတို့ခန့်အပ်ထားသော အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များနှင့် စစ်ကောင်စီ၏ တရားမဝင်လွှတ်တော် (သို့မဟုတ် အကြံပေးအဖွဲ့များ) တွင် ပါဝင်နေသူများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တည်ဆဲဥပဒေများနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေများအရ ရာဇဝတ်မှုများစွာကို ကျူးလွန်နေသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ၎င်းတို့၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုအပေါ်မူတည်၍ အောက်ပါအတိုင်း ပြစ်မှုဆိုင်ရာတာဝန်ရှိနိုင်သည် -
၁။ ပြည်တွင်းဥပဒေအရ ပြစ်မှုများ
နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်ပုန်ကန်မှု (High Treason): စစ်တပ်၏ တရားမဝင်အာဏာသိမ်းမှုကို ထောက်ခံခြင်း၊ အစိုးရအဖွဲ့တွင် တာဝန်ယူခြင်းသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ဆီးပြီး အာဏာကို မတရားသိမ်းပိုက်မှုတွင် အားပေးကူညီခြင်းဖြစ်သည်။ (ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၁၂၂)။
နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု (Sedition): တရားဝင်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသည့် အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ပြီး တရားမဝင်အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းကို ဖွဲ့စည်းခြင်းသည် နိုင်ငံတော်၏ တည်ငြိမ်မှုကို ပျက်ပြားစေရန် လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်။ (ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၁၂၄-က)။
အဂတိလိုက်စားမှု (Corruption): စစ်ကောင်စီလက်အောက်တွင် ရာထူးနေရာများယူ၍ နိုင်ငံတော်ပိုင်ပစ္စည်းများကို အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်း၊ တရားမဝင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ခြင်းများသည် အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေဖြင့် ငြိစွန်းသည်။
ရာဇဝတ်မှုများကို အားပေးကူညီခြင်း (Abetment/Complicity): စစ်ကောင်စီ၏ အမိန့်ဖြင့် အရပ်သားများကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ နှိပ်စက်ခြင်းနှင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှု သို့မဟုတ် အမိန့်ပေးမှုများအတွက် ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၁၁၄ (အားပေးကူညီမှု) နှင့် ပုဒ်မ ၃၀၂ (လူသတ်မှု) များဖြင့် တာဝန်ရှိသည်။
၂။ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်ဥပဒေအရ တာဝန်ရှိမှု
စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများ: ၎င်းတို့သည် မင်းအောင်လှိုင်၏ အမိန့်ပေးကွင်းဆက် (Chain of Command) တွင် ပါဝင်နေခြင်း သို့မဟုတ် ထိုရာဇဝတ်မှုများကို သိလျက်နှင့် အကာအကွယ်ပေးထားခြင်းကြောင့် "ပူးပေါင်းကြံစည်သူများ" (Joint Criminal Enterprise) သို့မဟုတ် "အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ တာဝန်ရှိသူများ" (Superior Responsibility) အဖြစ် နိုင်ငံတကာတရားရုံးများတွင် တရားစွဲဆိုခံရနိုင်သည်။
လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုအား အားပေးကူညီခြင်း: ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် ကျူးလွန်သည့်ပြစ်မှုများကို ဆက်လက်အကာအကွယ်ပေးခြင်းသည် Genocide တွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူများအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။
၃။ နိုင်ငံတကာ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ၏ သက်ရောက်မှု
စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များသည် အောက်ပါအခြေအနေများကို ကြုံတွေ့နေရသည် -
ပိတ်ဆို့အရေးယူခံရခြင်း (Sanctions): အမေရိကန် (US)၊ ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) နှင့် ဗြိတိန် (UK) တို့က စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များ၊ ဝန်ကြီးများနှင့် ၎င်းတို့၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို အမည်ပျက်စာရင်းသွင်း (Blacklist) ထားသည်။
နိုင်ငံတကာသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခံရခြင်း: နိုင်ငံတကာ အသိုက်အဝန်းက ၎င်းတို့အား တရားဝင်အစိုးရအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုသည့်အတွက် နိုင်ငံတကာ သံတမန်ရေးရာ အခွင့်အရေးများ မရရှိကြတော့ပါ။
နိုင်ငံတကာ ရဲတပ်ဖွဲ့ (Interpol) ဖမ်းဝရမ်း: အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် နိုင်ငံတကာ တရားရုံးများ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအောက်တွင် ရှိနေပြီး မည်သည့်အချိန်တွင်မဆို နိုင်ငံတကာ ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ပြန်ခြင်း ခံရနိုင်သည်။
